Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi,
İnsan Haklarını ve Temel Özgürlüklerini Korumaya dair Sözleşmeyi ve bağlı
Protokolleri dikkate alarak,
Bu İçtüzüğü yapmıştır:

Madde 1
(Tanımlar)
Şartlar aksini gerektirmedikçe, bu İçtüzük bakımından:
(a) “Sözleşme” terimi, İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Korumaya dair
Sözleşme ve buna bağlı Protokolleri;
(b) “Mahkeme genel kurulu” deyimi, genel kurul halinde toplanan İnsan Hakları
Avrupa Mahkemesi’ni;
(c) “Büyük Daire” deyimi, Sözleşme’nin 27.maddesinin birinci fıkrası gereğince
oluşturulan on yedi yargıçlı Büyük Daireyi;
(d) “Bölüm” terimi, Sözleşme’nin 26.maddesinin (b) bendi gereğince belirli bir dönem
için Mahkeme genel kurulu tarafından kurulan bir daireyi ve “Bölüm Başkanı” ifadesi
de Sözleşme’nin 26.maddesinin (c) bendi gereğince Mahkeme genel kurulu
tarafından Bölüm Başkanı olarak seçilen yargıcı;
(e) “Daire” terimi, Sözleşme’nin 27.maddesinin birinci fıkrası gereğince oluşturulan
yedi yargıçlı herhangi bir Daireyi ve “Daire Başkanı” deyimi de bu tür bir “Daire”ye
başkanlık eden yargıcı;
(f) “Komite” terimi, Sözleşme’nin 27.maddesinin birinci fıkrası gereğince kurulan üç
yargıçlı bir Komiteyi;
(g) “Mahkeme” terimi, hem Mahkeme genel kurulunu, Büyük Daireyi, bir Bölümü, bir
Komiteyi ve hem de Sözleşme’nin 43.maddesinin ikinci fıkrasında gösterilen beş
yargıçlı kurulu;
(h) “ad hoc yargıç” ifadesi, seçilmiş bir yargıcın dışında, Sözleşme’nin 27.maddesinin
ikinci fıkrası gereğince bir Sözleşmeci Devlet tarafından Büyük Daire üyesi veya bir
Daire üyesi olarak görevlendirilmiş yargıcı;
(ı) “Yargıç” veya “yargıçlar” terimleri, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi
tarafından seçilmiş yargıçları veya ad hoc yargıçları;
(j) “Raportör Yargıç” terimi, İçtüzüğün 48 ve 49.maddelerdeki görevleri yerine
getirmek üzere atanmış bir yargıcı;
(k) “Yazı İşleri Müdürü” terimi, yerine göre Mahkeme Yazı İşleri Müdürünü veya
Bölüm Yazı İşleri Müdürünü;
(l) “Taraf” veya “taraflar” terimleri;
başvurucuyu veya davalı Sözleşmeci Devletleri;
başvurucu (kişi, hükümetdışı örgütler veya kişiler grubu), Sözleşme’nin
34.maddesine göre başvuruda bulunanları;
(m) “üçüncü taraf” deyimi, Sözleşme’nin 36.maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında
belirtilen ve bir duruşmada yer alma hakkını kullanan veya yazılı mütalaa vermesi
veya duruşmaya katılması istenen bir Sözleşmeci Devleti veya ilgili kimseyi;
(n) “Bakanlar Komitesi” deyimi, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesini;
(o) “eski Mahkeme” ve “Komisyon” terimleri, Sözleşme’nin eski 19.maddesine göre
kurulmuş, sırasıyla İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ni ve Avrupa Komisyonu’nu
ifade eder.
BAŞLIK I
MAHKEME TEŞKİLATI VE ÇALIŞMASI
Bölüm I
Yargıçlar
Madde 2
(Görev süresinin hesaplanması)
Seçilmiş bir yargıcın görev süresi, seçim tarihinden başlayacak şekilde hesaplanır.
Ancak bir yargıç, görev süresinin sona ermesi üzerine yeniden seçildiği zaman veya
görev süresi sona eren veya sona erecek olan bir yargıcın yerine seçildiği zaman, her
iki durumda da görev süresi, görev sürelerinin sona erme tarihinden başlayacak
şekilde hesaplanır.
Sözleşme’nin 25.maddesinin beşinci fıkrasına göre, görev süresi henüz sona
ermemiş olan bir yargıcın yerine seçilmiş olan bir yargıç, kendinden önceki yargıcın
görev süresini tamamlar.
Sözleşme’nin 27.maddesinin yedinci fıkrasına göre seçilmiş bir yargıç, kendinden
sonraki yargıcın, İçtüzüğün 3.maddesine göre yemin etmesine veya and içmesine
kadar görevini sürdürür.
Madde 3
(Yemin etme ve and içme)
Her yargıç göreve başlamadan önce kendisinin de katıldığı Mahkeme genel
kurulunun ilk oturumunda, eğer ihtiyaç varsa Mahkeme Başkanının önünde aşağıdaki
yemini eder veya and içer:
“Bir yargıç olarak görevlerimi şerefli, bağımsız ve tarafsız bir biçimde yerine
getireceğime ve müzakerelerin gizliliğini koruyacağıma yemin ederim -veya and
içerim-“.
Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 4
(Görevle bağdaşmayan faaliyetler)
Sözleşme’nin 21.maddesinin üçüncü fıkrasına göre yargıçlar, görevleri süresince
herhangi bir siyasi veya idari faaliyette veya bağımsızlık ya da tarafsızlıkla veya tam
gün çalışma esasının gerekleriyle bağdaşmayan mesleki bir faaliyette bulunamazlar.
Her yargıç, bütün ek faaliyetlerini Mahkeme Başkanına bildirir. Mahkeme Başkanı ve
ilgili yargıç arasında uyuşmazlık çıkması halinde, ortaya çıkan bir sorun hakkında
Mahkeme genel kurulu karar verir.
Madde 5
(Kıdem)
Seçilmiş yargıçlar, Mahkeme Başkanı ve Başkan Yardımcıları ile Bölüm
Başkanlarından sonra, seçilme tarihlerine göre kıdem alırlar, yeniden seçilme
halinde, bu yeniden seçilme hemen seçilme olmasa bile, ilgili yargıcın daha önce
görev yaptığı süre kıdemde dikkate alınır.
Mahkeme Başkan Yardımcılığı görevine aynı gün seçilenler, yargıç olarak görev
yaptıkları süreye göre kıdem alırlar. Yargıç olarak görev yaptıkları süre aynı ise
yaşlarına göre kıdem alırlar. Aynı kural, Bölüm Başkanları için de uygulanır.
Yargıç olarak aynı süre görev yapan yargıçlar, yaşlarına göre kıdem alırlar.
Ad hoc yargıçlar, seçilmiş yargıçlardan sonra yaşlarına göre kıdem alırlar.
Madde 6
(İstifa)
Yargıçlıktan istifa, Mahkeme Başkanına sunulur. Başkan bu istifayı Avrupa Konseyi
Genel Sekreteri’ne iletir. İçtüzüğün 24.maddesinin üçüncü fıkrasının son hükmü ile
26.maddesinin ikinci fıkrası saklı kalmak kaydıyla istifa, görevin boşalması sonucunu
doğurur.
Madde 7
(Göreve son verme)
Genel kurul halinde toplanan görev başındaki seçilmiş diğer yargıçlar tarafından
gerekli koşulları taşımadığına üçte iki çoğunlukla karar verilmedikçe, hiç bir yargıcın
görevine son verilemez. Bu yargıç önce Mahkeme genel kurulu tarafından dinlenir.
Göreve son verme usulünün başlatılması için herhangi bir yargıç talepte bulunabilir.
BÖLÜM II
Mahkeme Başkanlığı
Madde 8
(Mahkeme Başkanı ve Başkan Yardımcıları ile Bölüm Başkanları ve Başkan
Yardımcılarının seçilmesi)
Mahkeme genel kurulu, Mahkeme Başkanını, iki Başkan Yardımcısını ve Bölüm
Başkanlarını, yargıç olarak görev sürelerini aşmamak koşuluyla, üç yıllık bir süre için
seçer. Yeniden göreve seçilebilirler.
Her Bölüm, aynı şekilde Bölüm Başkanının görevini yerine getiremeyecek
durumda olması halinde yerine geçecek olan bir Başkan Yardımcısını üç yıllık bir
süre için seçer, bu göreve yeniden seçilebilirler.
Başkanlar ve Başkan Yardımcıları, yerlerine yenileri seçilinceye kadar görevlerini
sürdürürler.
Bir Başkanın veya bir Başkan Yardımcısının, Mahkeme üyeliğinin sone ermesi
veya normal süresinden önce istifa etmesi halinde, duruma göre Mahkeme genel
kurulu veya ilgili Bölüm, bu görev döneminin geriye kalan süresini tamamlayacak olan
kişiyi seçer.
Bu maddede sözü edilen seçimler gizli oyla yapılır, seçimlerde sadece seçilmiş
mevcut yargıçlar oy kullanır. Hiçbir yargıcın, seçilmiş mevcut yargıçların mutlak
çoğunluğunun oyunu sağlayamaması halinde, en fazla oyu alan iki yargıcın
katılacağı ikinci bir oylama yapılır. Oyların eşit dağılması halinde, 5.maddeye göre
kıdemli olan yargıç seçilmiş olur.
Madde 9
(Mahkeme Başkanının görevleri)
Mahkeme Başkanı, Mahkeme’nin çalışmasını ve idaresini sağlar. Başkan,
Mahkeme’yi temsil eder ve özellikle Mahkeme’nin Avrupa Konseyi makamlarıyla olan
ilişkilerinden sorumludur.
Başkan, Mahkeme genel kurulu toplantılarına, Büyük Daire toplantılarına ve beş
yargıçlı kurul toplantılarına başkanlık eder.
Başkan, nezdinde seçildiği Sözleşmeci Devletle ilgili davalar dışında, Dairelerin
görmekte olduğu davalara katılmaz.
Madde 10
(Mahkeme Başkan Yardımcılarının görevleri)
Mahkeme Başkan Yardımcıları, Mahkeme Başkanına yardım eder. Başkan
Yardımcıları, Başkanın görevini yapamayacak durumda olması veya Başkanlık
makamının boşalması halinde veya Başkanın isteği üzerine Başkanın yerine görev
yaparlar. Başkan Yardımcıları, Bölüm Başkanlıkları da yaparlar.
Madde 11
(Başkanın veya Başkan Yardımcılarının yerine geçme)
Mahkeme Başkanının ve Başkan Yardımcılarının aynı anda görev yapamayacak
durumda olmaları veya bu makamların boşalmış olması halinde, Mahkeme
Başkanlığını bir Bölüm Başkanı, Bölüm Başkanı yoksa 5.maddeye göre kıdemli olan
başka bir seçilmiş yargıç üstlenir.
Madde 12
(Bölümlerin ve Dairelerin Başkanlıkları)
Bölüm Başkanları, üyesi oldukları Bölümün ve Dairelerin oturumlarına başkanlık
ederler. Bölüm Başkanlarının görev yapamayacak durumda olmaları ve Bölüm
Başkanlığının boşalmış olması halinde veya Bölüm Başkanının isteği üzerine Başkan
Yardımcıları, Başkanın yerine geçer. Bunun mümkün olmaması halinde ise Bölüm ve
Dairelerin üyeleri 5.maddede öngörülen kıdeme göre Başkanların yerini alırlar.
Madde 13
(Başkanlık yapamama)
Mahkeme yargıçları, vatandaşı oldukları veya nezdinde seçildikleri Sözleşmeci
Devletlerin taraf oldukları davalarda başkanlık yapamazlar.
Madde 14
(Cinslerin dengeli temsili)
İçtüzüğün bu bölümünde ve daha sonraki bölümlerinde düzenlenen atamaların
yapılması ile ilgili olarak Mahkeme, cinslerin dengeli dağılımını sağlayacak bir politika
izler.
Bölüm III
Yazı İşleri Müdürlüğü
Madde 15
(Yazı İşleri Müdürünün Seçilmesi)
Mahkeme Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme genel kurulu tarafından seçilir. Adaylar,
yüksek ahlaki niteliklere ve hukuk, idare ve dilbilgisine sahip ve makamın gerektirdiği
görevleri yürütebilecek gerekli tecrübeye sahip olmalıdır.
Yazı işleri Müdürü, beş yıl için seçilir ve yeniden seçilebilir. Genel kurul halinde
toplanan yargıçların üçte iki çoğunluğu tarafından, Yazı İşleri Müdürlüğünün
gerektirdiği şartları artık taşımadığına karar verilmedikçe, Yazı İşleri Müdürü
görevinden alınamaz. Mahkeme genel kurulu önce Yazı İşleri Müdürünü dinler.
Herhangi bir yargıç, Yazı İşleri Müdürünün görevinden alınması usulünü bir
dilekçeyle başlatabilir.
Bu maddede sözü edilen seçim, sadece seçilmiş yargıçların katılmasıyla ve gizli
oyla yapılır. Hiçbir adayın seçilmiş yargıçların mutlak çoğunluğunun oyunu
alamaması halinde, en fazla oyu alan iki aday arasında yapılacak ikinci bir seçimle en
fazla oyu alan aday seçilir. Oyların eşit dağılması halinde ilk olarak varsa bayan
aday, ikinci olarak daha yaşlı aday seçilmiş olur.
Yazı İşleri Müdürü göreve başlamadan önce Mahkeme Başkanının, eğer gerek
varsa Mahkeme genel kurulunun önünde aşağıdaki gibi yemin eder veya and içer:
“İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Yazı İşleri Müdürü olarak bana verilen görevi
sadakatle, basiretle ve büyük bir özenle yapacağıma yemin ederim- veya and içerim-

Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 16
(Yazı İşleri Müdür Yardımcılarının seçilmesi)
Mahkeme genel kurulu, önceki maddede öngörülen şartlarda ve tarzda aynı süre
için iki tane Yazı İşleri Müdür Yardımcısı seçer. Yazı İşleri Müdürünün görevden
alınma usulü, Müdür Yardımcıları için de uygulanır. Mahkeme her iki konuda da Yazı
İşleri Müdürünün görüşünü alır.
Bir Yazı İşleri Müdür Yardımcısı göreve başlamadan önce, Mahkeme Başkanı
önünde, gerektiği taktirde Mahkeme genel kurulu önünde, Yazı İşleri Müdürü için
öngörülen aynı yemini eder veya and içer. Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 17
(Yazı İşleri Müdürünün görevleri)
Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme’nin görevlerini yerine getirmesinde yardımcı olur ve
Mahkeme Başkanının denetiminde Yazı işlerinin örgütlenmesinden ve
faaliyetlerinden sorumludur.
Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme arşivini tutar. Mahkeme önüne getirilen veya
getirilecek olan bütün davalarda, Mahkeme’den yapılan veya Mahkeme’ye gönderilen
bütün yazışmalar ve bildirimler Yazı İşleri Müdürü kanalıyla yürütülür.
Yazı İşleri Müdürü, bu makama verilen taktir yetkisine bağlı olarak, Mahkeme’nin
çalışmasıyla ilgili bilgi taleplerini ve özellikle basından gelen istekleri karşılar.
Yazı işlerinin çalışması, Yazı İşleri Müdürü tarafından hazırlanan ve Mahkeme
Başkanı tarafından onaylanan genel talimatlarla düzenlenir.
Madde 18
(Yazı İşleri Teşkilatı)
Yazı İşleri, Mahkeme tarafında kurulan Bölümlere eşit sayıda Bölüm, Yazı
İşlerinden ve Mahkeme tarafından ihtiyaç duyulan hukuki ve idari hizmetleri
sağlayacak gerekli birimlerden meydana gelir.
Bölüm Yazı İşleri Müdürü, Bölümün görevlerini yerine getirmesine yardımcı olur ve
kendisine de Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı yardımcılık eder
Yazı İşleri Müdürü ve Müdür Yardımcıları dışında, hukuk sekreterleri dahil, Yazı
İşleri görevlileri, Mahkeme Başkanı’nın ve onun talimatıyla hareket eden Yazı İşleri
Müdürünün uygun görmesiyle Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından göreve
atanır.
Bölüm IV
Mahkeme’nin Çalışması
Madde 19
(Mahkeme’nin çalışma yeri)
Mahkeme’nin çalışma yeri, Avrupa Konseyi’nin Strasboug’taki çalışma yeridir.
Ancak Mahkeme gerekli gördüğü taktirde, Avrupa Konseyi’ne üye Devletlerin sınırları
içinde herhangi bir yerde çalışabilir.
Mahkeme, bir başvurunun incelenmesinin herhangi bir aşamasında, kendisi veya
bir veya birden fazla üyesi tarafından başka bir yerde bir soruşturma yapılmasına
veya diğer bir görevin yerine getirilmesine karar verebilir.
Madde 20
(Mahkeme genel kurulunun toplanması)
Mahkeme genel kurulu, Sözleşme’ye ve bu İçtüzüğe göre, görevlerinin yerine
getirilmesinin gerektirdiği her zaman Mahkeme Başkanı tarafından toplantıya çağrılır.
Mahkeme genel kurulu, Mahkeme üyelerinin en az üçte biri tarafından talep edilmesi
halinde ve yılda en az bir kez idari konuları ele almak üzere Mahkeme Başkanı
tarafından toplantıya çağrılır.
Görev başındaki seçilmiş yargıç sayısının üçte ikisi, Mahkeme genel kurulunun
toplantı yeter sayısını oluşturur.
Toplantı yeter sayısına ulaşılamaması halinde, Başkan toplantıyı erteler.
Madde 21
(Mahkeme’nin diğer toplantıları)
Büyük Daire, Daireler ve Komiteler tam gün çalışır. Mahkeme Başkanının önerisi
üzerine, Mahkeme her yıl oturum tarihlerini tespit eder.
Bu tarihler dışında, Büyük Daire ve Daireler, acil durumlarda Başkanları tarafından
toplantıya çağrılır.
Madde 22
(Müzakereler)
Mahkeme’nin müzakereleri kapalıdır. Mahkeme’nin müzakereleri gizli tutulur.
Müzakerelere sadece yargıçlar katılır. Müzakerelerde Yazı İşleri Müdürü veya
yerine görevlendirdiği bir kişi ile birlikte, yardımları gerekli görülen Yazı İşleri
görevlileri ve çevirmenler de hazır bulunur. Mahkeme’nin özel bir kararı
bulunmadıkça başka hiç kimse müzakereye alınmaz.
Bir sorun hakkında Mahkeme’de oylamaya geçilmeden önce Başkan, sorun
üzerinde görüşlerini belirtmelerini yargıçlardan isteyebilir.
Madde 23
(Oylamalar)
Mahkeme kararları, mevcut üyelerin çoğunluk oyuyla alınır. Oylarda eşitlik
bulunması halinde, yeni bir oylama yapılır ve yine eşitlik bulunması halinde Başkanın
oy verdiği taraf çoğunluğu oluşturur. Bu İçtüzükte aksine hüküm bulunmadıkça, bu
fıkra diğer oylamalar için de uygulanır.
Büyük Daire ve Daireler, kararlarını ve sonkararlarını, yargıç sayısının
çoğunluğuyla alır. Kabuledilebilirlik kararı ile esas hakkındaki kararın son
oylamalarında çekimser oy kullanılamaz.
Genel bir kural olarak, el kaldırma suretiyle oylama yapılır. Başkan, kıdem
sırasının tersinden yoklamalı oylama yaptırabilir.
Üzerinde oylama yapılan her sorun, açık terimlerle formüle edilir.
Bölüm V
Daireler
Madde 24
(Büyük Dairenin oluşumu)
Büyük Daire, on yedi asil ve üç yedek yargıçtan meydana gelir.
Büyük Daire, bu İçtüzüğün 8.maddesine göre Mahkeme Başkanının seçildiği
tarihten başlayarak üç yıllık bir süre için oluşturulur.
Büyük Dairede, Mahkeme Başkanı ve Başkan Yardımcıları ile Bölüm Başkanları
yer alır. Büyük Daire üyelerinin tamamlanması için Mahkeme genel kurulu, Başkanın
önerisi üzerine diğer bütün yargıçlar, her dokuz ayda bir değişecek olan ve üyelikleri
Sözleşmeci Devletler arasında mümkün olduğu kadar coğrafi dengeyi ve değişik
hukuk sistemlerini yansıtacak biçimde iki gruba ayrılır. Her bir dokuz aylık dönem
içinde Büyük Daireye gönderilen davaları görecek asil ve yedek yargıçlar, her grup
içinde rotasyona tabi tutulurlar; bu yargıçlar, yargıçlık görev süreleri sona ermiş olsa
bile, yargılamanın tamamlanmasına kadar Büyük Daire yargıcı olarak kalmaya
devam ederler.
İlgili Sözleşmeci Devlet bakımından seçilen bir yargıç, bu maddenin üçüncü fıkrası
dolayısıyla Büyük Dairede yer alamaması halinde, Sözleşme’nin 27.maddesinin ikinci
ve üçüncü fıkraları gereğince Büyük Dairede re’sen (ex officio) yer alır.
(a) Bir Bölüm Başkanının, Büyük Dairede yer alamaması halinde onun yerine
Bölüm Başkan Yardımcısı yer alır.
(b) Diğer yargıçların yer almalarına engel bulunması halinde, bu yargıçların yerine
3.maddedeki seçiliş düzenlerine göre yedek yargıçlar ye alırlar.
(c) Büyük Dairenin tamamlanması için ilgili grupta yeterli yedek yargıç bulunmaması
halinde, diğer grubun üyeleri arasından kur’a ile yedek yargıçlar görevlendirilir.
(a) Büyük Dairenin, Sözleşme’nin 43.maddesine göre yapılan talepleri ele almak
üzere toplanacak olan beş yargıçlı kurul aşağıdaki şekilde meydana gelir:
Mahkeme Başkanı,
davayı görmüş olup, verdiği karar Büyük Daire önüne götürülmek istenen Daireyi
oluşturan Bölümün dışındaki Bölüm Başkanları, Bölüm Başkanlarının yer almasında
engel varsa Bölüm Başkan Yardımcıları,
davayı gören Daire yargıçlarının dışında diğer yargıçlar arasından rotasyon ile
görevlendirilen başka bir yargıç.
(b) ilgili Sözleşmeci Devletin vatandaşı olan veya nezdinde seçilen yargıç, beş kişilik
kurul üyesi olamaz.
(c) Kurulda yer almayan herhangi bir üyenin yerine, davayı görmüş Dairenin üyesi
olmayan ve rotasyon usulüne göre görevlendirilen bir yargıç geçer.
Madde 25
(Bölümlerin kuruluşu)
Sözleşme’nin 26.maddesinin (b) bendinde öngörülen Daireler (bu İçtüzükte
“Bölümler” olarak adlandırılmıştır) Mahkeme Başkanının hazırladığı bir öneri üzerine
Mahkeme genel kurulu tarafından, 8.maddedeki başkanlık seçiminden başlamak
üzere üç yıllık bir süre için kurulur. En az dört Bölüm bulunur.
Her yargıç bir Bölümün üyesidir. Bölümler, coğrafya ve cinsiyet açısından dengeli
ve Sözleşmeci Devletler arasındaki değişik hukuk sistemlerini yansıtacak şekilde
oluşturulur.
Bir yargıcın Mahkeme üyeliği, Bölümün oluşturulduğu dönemden önce sona
ermesi halinde, bu yargıcın Bölümdeki yeri, Mahkeme üyesi olarak kendisinin yerine
geçen yargıç tarafından doldurulur.
Mahkeme Başkanı, şartların gerektirmesi halinde, istisnaen, Bölümlerin
oluşumunda değişiklik yapabilir.
Başkanının önerisi üzerine Mahkeme genel kurulu ilave bir Bölüm kurabilir.
Madde 26
(Dairelerin oluşumu)
Mahkeme’nin önüne getirilen davaların görülmesi için Sözleşme’nin 27.maddesinin
birinci fıkrasında öngörülen yedi yargıçlı Daireler, Bölümlerin içinden aşağıdaki
şekilde oluşturulur.
(a) Her bir dava için Dairede, Bölüm Başkanı ve ilgili Sözleşmeci Devlet nezdinde
seçilmiş yargıç yer alır. İlgili Sözleşmeci Devlet nezdinde seçilmiş yargıç, İçtüzüğün
51 ve 52.maddelerine göre başvurunun gönderildiği Bölümün üyesi değilse, bu yargıç
Sözleşme’nin 27.maddesinin ikinci fıkrasına göre bu Dairede re’sen (ex officio) yer
alır. Bu yargıcın yer alamaması ve çekilmesi halinde 29.madde uygulanır.
(b) Dairenin diğer üyeleri, Bölüm Başkanı tarafından ilgili Bölümün üyeleri arasından
rotasyon usulüyle görevlendirilir.
(c) Bu surette görevlendirilmemiş olan Bölüm üyeleri, bu davada yedek yargıçlar
olarak yer alır.
Davanın esasının incelenmesine katılmış olan yargıçlar, görev süreleri sona ermiş
olsa bile davayı görmeye devam ederler.
Madde 27
(Komiteler)
Sözleşme’nin 27.maddesinin birinci fıkrasına göre aynı Bölüm içinde üç yargıçlı
Komiteler kurulur. Kaç tane Komite kurulacağına Bölüm Başkanlarına danıştıktan
sonra Mahkeme Başkanı tarafından karar verilir.
Komiteler, Bölüm Başkanı hariç tutularak, Bölüm üyeleri arasında yapılacak
rotasyonla on iki ay için kurulur.
Bir Komite üyesi olmayan Bölümdeki yargıçların, Komitede bulunamayan üyelerin
yerine görev yapmaları istenebilir.
Her Komiteye, Bölümdeki kıdemli üyeler tarafından başkanlık yapılır.
Madde 28
(Katılmama, çekilme veya muaf tutulma)
Oturumlara katılma engeli bulunan bir yargıç, mümkün olan en kısa sürede
durumu Daire Başkanına bildirir.
Bir yargıç, kişisel menfaatinin bulunduğu veya daha önce Devlet görevlisi veya
davada menfaati olan tarafın avukatı veya danışmanı olarak veya bir yargı yeri veya
araştırma komisyonu üyesi veya başka bir sıfatla yer aldığı bir davanın görülmesine
katılmaz.
Bir yargıç, yukarıdaki nedenlerden biriyle veya özel bir sebeple davadan çekilmesi
halinde bunu Daire Başkanına bildirir; Başkan, bu yargıcı davaya katılmaktan muaf
tutar.
Daire Başkanı, bir yargıcın davadan çekilmesini gerektirecek bir neden
bulunduğunu düşünecek olursa, durumu ilgili yargıçla görüşür; aralarında uyuşmazlık
bulunması halinde Daire karar verir.
Madde 29
(Ad hoc yargıçlar)
Bir Sözleşmeci Devlet bakımından seçilmiş bir yargıcın Dairede bulunamaması
veya davadan çekilmesi halinde, Daire Başkanı o Devleti, seçilmiş başka bir yargıcı
dava yargıcı olarak veya Sözleşme’nin 21.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen
niteliklere sahip başka bir kimseyi bir ad hoc yargıç olarak atamak isteyip
istemediğini, atamak istediği taktirde söz konusu kişinin adını otuz gün içinde
bildirmeye davet eder. Bu suretle atanan kişinin Dairede bulunamaması ve çekilmesi
halinde de aynı kural uygulanır.
İlgili Sözleşmeci Devletin otuz gün içinde yanıt vermemesi halinde, atamada
bulunma hakkından feragat ettiği kabul edilir.,
Bir ad hoc yargıç, yargıç olarak atanmasından sonra, davanın görüleceği ilk
oturumun açılışında, İçtüzüğün 3.maddesinde öngörülen yemini eder veya andı içer.
Bu beyan tutanağa geçirilir.
Madde 30
(Ortak menfaat)
Bir çok başvurucunun veya davalı Sözleşmeci Devletin ortak bir menfaati
bulunuyorsa, Mahkeme Başkanı tarafları tek bir seçilmiş yargıç veya Sözleşme’nin
27.maddesinin ikinci fıkrasına göre ad hoc yargıç üzerinde anlaşmaya davet edebilir.
Tarafların anlaşamamaları halinde Başkan, re’sen (ex officio) yargıç olarak görev
yapacak kişiyi Taraflarca yargıç olarak önerilen kişiler arasından kura ile tespit eder.
Ortak menfaatin bulunup bulunmadığı konusunda bir uyuşmazlık bulunması
halinde, Mahkeme genel kurulu karar verir.
BAŞLIK II
USUL
Bölüm I
Genel Kurallar
Madde 31
(İçtüzüğe aykırı davranma imkanı)
Bu başlık altındaki hükümler, belirli bir davanın görülmesi sırasında Mahkeme’nin,
gerektiği taktirde taraflara danışarak, İçtüzüğe aykırı davranmasını engellemez.
Madde 32
(Uygulama talimatları)
Mahkeme Başkanı, özellikle duruşmada bulunma ve dilekçelerin veya diğer
belgelerin dosyaya sunulmasıyla ilgili olarak uygulama talimatları yayınlayabilir.
Madde 33
(Yargılamanın aleniliği)
Bu maddenin ikinci fıkrasına göre Daire, kendi kendine veya bir tarafın veya ilgili
başka bir kişinin talebi üzerine aksine karar vermedikçe, duruşmalar alenidir.
Duruşmayı izleyenler ve basın mensupları, çocuk ve gençlerin menfaatlerini veya
tarafların özel yaşamlarını korumanın gerektirmesi halinde veya adaletin zarar
göreceği özel hallerde Dairenin kesinlikle gerekli olduğuna inandığı ölçüde,
demokratik bir toplumdaki genel ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik amacıyla
bir duruşmanın tamamından veya bir kısmından çıkarılabilirler.
Bir başvurunun kayda girmesinden sonra, İçtüzüğün 62.maddesinde öngörülen
dostane çözüm müzakereleri çerçevesinde verilenler dışında Yazı İşleri Müdürlüğüne
verilen bütün belgeler, Daire Başkanı bu maddenin ikinci fıkrasında gösterilen
sebeplerle kendine veya bir tarafın veya ilgili kişilerden birinin talebi üzerine aksine
karar vermedikçe kamuya açıktır.
Birinci veya üçüncü fıkraya göre yapılan bir gizlilik talebinde gerekçe gösterilir ve
duruma göre duruşma veya belgelerin tamamen mi yoksa kısmen mi kamuya kapalı
olmasının istendiği belirtilir.
Madde 34
(Kullanılacak diller)
Mahkeme’nin resmi dilleri İngilizce ve Fransızca’dır.
Bir başvuru hakkında kabuledilebilirlik kararı alınmadan önce, Sözleşme’nin
34.maddesine göre başvurucular veya temsilcileri tarafından gönderilen bütün
muhaberat ve dilekçeler, Mahkeme’nin resmi dillerinden birinde değilse, Sözleşmeci
Devletlerin resmi dillerinden biriyle yapılır.
(a) Bir Sözleşmeci Devletin resmi dillerinden birinin kullanılmasına devam edilmesi
için Daire Başkanı tarafından izin verilmedikçe, bir duruşma konusunda veya davanın
kabuledilebilir bulunmasından sonra başvurucuların veya temsilcilerinin bütün
muhaberatı ve dilekçeleri Mahkeme’nin resmi dillerinden birinde yapılır.
(b) Böyle bir iznin verilmesi halinde, Yazı İşleri Müdürü, başvurucunun sunuşlarının
ve beyanlarının sözlü veya yazılı çevirisi için gerekli düzenlemeyi yapar.
(a) Sözleşmeci Devletler tarafından gönderilen bütün muhaberat ve verilen
dilekçeler Mahkeme’nin resmi dillerinden birinde yapılır. Daire Başkanı, resmi
olmayan dillerden birinin kullanılmasına izin verebilir.
(b) Böyle bir iznin verilmesi halinde, yapılan sözlü sunuşların veya yazılı beyanların
İngilizce’ye veya Fransızca’ya çevrilmesini sağlama sorumluluğu ve masrafları
karşılama yükümlülüğü, talep eden tarafa düşer.
Daire Başkanı, davalı Sözleşmeci Devletin yaptığı yazılı sunuşun başvurucu
tarafından anlaşılabilmesini kolaylaştırmak için yazılı sunuşun o Devletin resmi diline
çevrilmesini sağlamaya davet edebilir.
Mahkeme önüne çıkan herhangi bir tanık, uzman veya başka bir kişi, iki resmi
dilden birini yeterince konuşamıyorsa, kendi dilini kullanabilir. Bu durumda Yazı İşleri
Müdürü, bu beyanların çevrilmesi için gerekli düzenlemeyi yapar.
Madde 35
(Sözleşmeci Devletlerin temsili)
Sözleşmeci Devletler, temsilcileri (ajanları) tarafından temsil edilir; temsilci, avukat
veya danışman yardımı alabilir.
Madde 36
(Başvurucunun temsili)
Kişiler, hükümet dışı örgütler veya birey grupları, başlangıçta, Sözleşme’nin
34.maddesine göre başvurularını bizzat kendileri veya bu maddenin dördüncü
fıkrasına göre atanmış temsilcileri aracılığıyla yapabilirler.
İçtüzüğün 54.maddenin (b) bendine göre, başvurunun davalı Sözleşmeci Devlete
bildirilmesinden sonra Daire Başkanı, bu maddenin dördüncü fıkrasına göre,
başvurucunun temsil edilmesi talimatını verebilir.
Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, Daire tarafından yapılmasına karar verilen
veya başvuru hakkındaki kabuledilebilirlik kararından sonraki yargılama amacıyla
yapılacak olan bir duruşmada, başvurucu temsil edilmek zorundadır.
(a) Başvurucunun temsilcisi, herhangi bir Sözleşmeci Devlette çalışmaya yetkili
olan ve Sözleşmeci Devletlerin ülkelerinden birinde ikamet eden bir avukat veya
Daire Başkanının kabul ettiği başka bir kişi olabilir.
(b) Daire Başkanı, temsilin zorunlu hale gelecek olması durumunda, başvurucuya
kendi davasını eğer gerekliyse bir avukat veya kabul edilmiş bir temsilci yardımıyla
sunma izni verebilir.
(c) Daire Başkanı, istisnai durumlarda ve yargılamanın herhangi bir aşamasında,
şartların veya avukat ya da yukarıdaki fıkraya göre atanmış kişinin davranışlarının
gerektirdiğini düşünmesi halinde, bu avukatın ya da atanmış kişinin artık başvurucuyu
temsil edemeyeceğini ya da ona yardım edemeyeceğini ve başvurucunun başka bir
temsilci araması gerektiğini bildirebilir.
Avukat veya diğer atanmış temsilcinin veya kendi davasını bizzat sunma izni
isteyen başvurucunun Mahkeme’nin resmi dillerinden birini yeterince biliyor olması
gerekir. Ancak, İçtüzüğün 34.maddesinin üçüncü fıkrasına göre, resmi olmayan
dillerden birinin kullanılmasına Daire Başkanı tarafından izin verilebilir.
Madde 37
(Muhaberat, tebligatlar ve davetiyeler)
Devlet temsilcilerine (ajanlarına) veya tarafların avukatlarına gönderilen muhaberat
ve tebligatlar, taraflara gönderilmiş sayılır.
Devlet temsilcileri veya tarafların avukatları dışındaki kişilere bir muhaberat,
tebligat veya davetiyenin gönderilmesi için, Mahkeme bu tür bir muhaberat, tebligat
veya davetiyenin, ülkesi üzerinde sonuç doğuracağı Devlet Hükümetinin yardımının
gerekli olduğunu düşünmesi halinde, Mahkeme Başkanı gerekli kolaylığı göstermesi
için Hükümete doğrudan başvurabilir.
Mahkeme, maddi olayları ortaya çıkarma veya delil toplama amacıyla yerinde
soruşturma yapmak veya düzenlemek istediği zaman veya bu ülkede ikamet eden
veya ülkeden geçecek bir kişinin Mahkeme önüne çıkmasını istediği zaman da aynı
kural uygulanır.
Madde 38
(Yazılı dilekçeler)
Duruma göre Daire Başkanı veya raportör yargıç tarafından belirtilen süre
geçtikten sonra, bu İçtüzüğe göre dosyaya hiçbir yazılı beyan veya belge konulamaz.
Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, öngörülen zaman sınırı dışında veya
32.maddeye göre yayınlanan uygulama talimatına aykırı olarak hiçbir yazılı beyan
veya belge dosyaya konamaz.
Yukarıda birinci fıkrada öngörülen zaman sınırına uygun davranılması bakımından,
belgenin gönderildiği tarih, gönderinin damgalandığı, eğer damga bulunmuyorsa Yazı
İşleri tarafından alındığı tarihtir.
Madde 39
(Geçici tedbirler)
Daire veya gerekiyorsa Daire Başkanı, bir tarafın veya ilgili herhangi bir kişinin
talebi üzerine veya doğrudan kendisi, tarafların menfaati veya önündeki davanın
gereği gibi görülebilmesi için alınması gerektiğini düşündüğü geçici tedbirleri taraflara
bildirebilir.
Bu tedbirlere ilişkin bildirimler, Bakanlar Komitesi’ne verilir.
Daire, bildirdiği bir geçici tedbirin uygulanmasıyla bağlantılı bir konu hakkında
taraflardan bilgi isteyebilir.
Madde 40
(Bir başvurunun acil tebliği)
Acil bir durumda Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme Başkanının izniyle, başka usuli
işlemlerin yapılması saklı kalmak kaydıyla ve mümkün olan her türlü araçla,
kendisine yapılan başvuru hakkında ilgili Sözleşmeci Devleti bilgilendirir ve
başvurunun konusunu kısaca bildirir.
Madde 41
(Öncelikli dava)
Daire, incelemeye hazır duruma gelen başvuruları sırasıyla ele alır. Bununla beraber
Daire, belirli bir başvuruya öncelik tanınmasına karar verebilir.
Madde 42
(Delil toplanması için tedbirler)
Daire, taraflardan birinin veya üçüncü bir tarafın talebi üzerine veya kendiliğinden,
davanın maddi olaylarına açıklık getirmesini sağlayabileceğini düşündüğü delilleri
toplayabilir. Daire, başka şeylerle birlikte, taraflardan yazılı delil sunmalarını isteyebilir
ve tanıklıkları veya beyanlarıyla Dairenin görevini yerine getirmesine yardımcı
olabilecek bir tanığı veya uzmanı veya başka bir sıfata sahip herhangi bir kimseyi
dinlemeye karar verebilir.
Daire, yargılamanın herhangi bir anında, üyelerinden birini veya birden fazla
üyesini veya Mahkeme’nin diğer yargıçlarını yerinde inceleme veya soruşturma
yapmaları veya başka bir biçimde delil toplamaları için görevlendirebilir. Daire, bu
delegasyona yardımcı olması için dışarıdan bağımsız uzmanlar atayabilir.
Daire, kendi istediği bir kimseden veya bir kurumdan bilgi edinmek için belirli bir
konuda görüş belirtmesini veya rapor sunmasını isteyebilir.
Taraflar, delil toplanması için alınan tedbirlerin uygulanması sırasında Daireye
veya onun delegasyonuna yardım ederler.
Bir başvurucunun veya davalı Sözleşmeci Devletin talebi üzerine yukarıdaki
fıkralar gereğince bir raporun hazırlanması veya bazı tedbirler alınması halinde, Daire
aksine karar vermedikçe bunun masrafları o Tarafça karşılanır. Diğer durumlarda
Daire, bu masrafların Avrupa Konseyi tarafından mı karşılanacağı yoksa masrafların,
raporun hazırlanmasını veya diğer tedbirlerin alınmasını talep eden üçüncü kişi
üzerinde mi bırakılacağına karar verir. Her durumda masraflar Daire Başkanı
tarafından tayin edilir.
Madde 43
(Başvuruların birleştirilmesi ve aynı anda incelenmesi)
Daire, tarafların isteği üzerine veya kendiliğinden, iki veya daha fazla başvurunun
birleştirilmesine karar verebilir.
Dairenin, başvuruların birleştirme konusunda karar verme yetkisi saklı kalmak
kaydıyla, Daire Başkanı taraflara danıştıktan sonra, aynı Dairenin görevlendirildiği
başvuruların muhakemesinin aynı anda yapılmasına karar verebilir.
Madde 44
(Davanın düşmesi ve yeniden kayda alınması)
Bir Sözleşmeci başvurucu Devlet, Yazı İşleri Müdürüne davaya devam etmeme
niyetinde olduğunu bildirdiği zaman, davanın diğer tarafı Sözleşmeci Devlet veya
Devletlerin buna katılmaları halinde Daire, Sözleşme’nin 37. maddesine göre davanın
düşmesine karar verebilir.
Kabuledilebilirlik kararı verilmiş olan bir davanın düşmesi hakkındaki karar,
sonkarar şeklinde verilir. Davanın düşmesi kararı kesinleştikten sonra Daire Başkanı,
davaya son verilmesine, dostane çözüme veya başka türde ulaşılan bir çözüme
eklenmiş olabilecek taahhütlerin yerine getirilmesi konusundaki kararları
Sözleşme’nin 46.madesinin ikinci fıkrasına göre icrasını izleyebilmesi için, düşme
kararını Bakanlar Komitesi’ne gönderir.
Mahkeme, davanın düşmesine karar verdiği zaman, masrafları da taktir eder.
Kabuledilebilirlik kararı verilmemiş bir davanın düşmesi kararında masrafların
ödenmesine hükmedilmiş ise, Daire Başkanı bu kararı Bakanlar Komitesi’ne gönderir.
Mahkeme, düşme kararı verdiği bir davanın yeniden kayda alınmasını haklı
gösterecek istisnai şartların bulunduğu sonucuna varırsa, davayı yeniden kayda alır.
Bölüm II
Davanın açılması
Madde 45
(İmzalar)
Sözleşme’nin 33 veya 34.maddelerine göre yapılan bir başvuru yazılı olarak
sunulur ve başvurucu veya başvurucunun temsilcisi tarafından imzalanır.
Bir başvurunun hükümet dışı bir örgüt veya bir bireyler grubu tarafından yapılması
halinde, başvuru bu örgütü veya grubu temsil etmeye yetkili kişiler tarafından
imzalanır. Bir başvuruyu imzalayan kişinin yetkisi olup olmadığı sorunu hakkında ilgili
Daire veya Komite karar verir.
Başvurucuların 36.maddeye göre temsil edilmeleri halinde, temsilci veya temsilciler
tarafından bir vekalet veya yetki belgesi eklenir.
Madde 46
(Devlet başvurularının içeriği)
Mahkeme önüne bir dava getirmek isteyen Sözleşmeci bir Devlet veya Devletlerin,
Yazı İşleri Müdürlüğüne yapacağı başvuru aşağıdaki noktaları içerir:
(a) aleyhine başvuru yapılan Sözleşmeci Devletin adı;
(b) maddi olaylara ilişkin beyan;
(c) iddia edilen Sözleşme ihlal(ler)inin ve ilgili savlara ilişkin bir beyan;
(d) Sözleşme’nin 35.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kabuledilebilirlik ölçülerine
(iç hukuk yollarının tüketilmesi ve altı aylık süre kuralına) uyulduğuna ilişkin bir
beyan;
(e) başvurunun amacı ve zarar gördüğü iddia edilen taraf veya taraflar namına
Sözleşme’nin 41.maddesine göre istenen adil karşılıkla ilgili genel bir talep ve,
(f) Devlet temsilcisi ve temsilcileri olarak atanan kişilerin adları ve adresleri ile birlikte,
(g) ilgili her türlü belgenin ve özellikle başvurunun konusuyla ilgili yargısal olan veya
olmayan kararların birer kopyası.
Madde 47
(Bireysel başvurunun içeriği)
Sözleşme’nin 34.maddesine göre yapılan bir başvuru, Mahkeme Başkanı aksine
karar vermedikçe, Yazı İşleri Müdürlüğünün hazırladığı başvuru formu ile yapılır.
Başvuruda şunlar yer alır:
(a) başvurucunun adı, doğum tarihi, milliyeti, cinsiyeti, mesleği ve adresi;
(b) temsilcisi varsa, temsilcisinin adı, mesleği ve adresi;
(c) aleyhine başvuru yapılan Sözleşmeci Taraf Devletin veya Devletlerin adı;
(d) maddi olaylara ilişkin az ve öz bir beyan;
(e) iddia edilen Sözleşme ihlal(ler)ine ve ilgili savlara ilişkin az ve öz bir beyan;
(f) başvurucunun, Sözleşme’nin 35.maddesnin birinci fıkrasında belirtilen
kabuledilebilirlik ölçülerine (iç hukuk yollarının tüketilmesi ve altı aylık süre kuralına)
uyduğuna dair az ve öz bir beyan ve,
(g) başvurunun amacı ile birlikte, başvurucunun Sözleşme’nin 41.maddesine göre
bulunmak istediği adil karşılıkla ilgili talebin genel olarak belirtilmesi ve bunların
yanında,
(h) ilgili her türlü belgenin ve özellikle başvurunun konusuyla ilgili yargısal olan veya
olmayan kararların birer kopyası.
Başvurucular ayrıca;
(a) Sözleşme’ninn 35.maddesinin birinci fıkrasındaki kabuledilebilirlik ölçülerinin (iç
hukuk yollarının tüketilmesi ve altı aylık süre kuralı) yerine getirildiğini göstermek
amacıyla, bilgi ve özellikle yukarıdaki birinci fıkranın (h) bendinde sözü edilen
belgeleri ve kararları sağlar ve;
(b) şikayetlerini başka uluslararası soruşturma ve çözüm organları önüne götürüp
götürmediğini bildirir.
Kimliklerinin kamuya açıklanmasını istemeyen başvurucular, Mahkeme önündeki
yargılama hakkında kamunun bilgi edinmesi şeklindeki normal kuraldan ayrılmayı
haklı kılabilecek sebepleri gösterir ve sunar. Daire Başkanı, kimliğin saklı
tutulmasına, istisnai ve gerçekten gerekli hallerde izin verebilir.
Birinci ve ikinci fıkralarda yer alan gereklere uymama, başvurunun kaydedilmemesi
ve Mahkeme tarafından incelenmemesi sonucunu doğurabilir.
Genel bir kural olarak başvurunun yapıldığı tarih, başvurunun konusunu -özet
şeklinde olsa bile- başvurucunun ilk mektubunu gönderdiği tarihtir. Bununla birlikte
Mahkeme, haklı sebeplere dayanarak, başvuru tarihi olarak başka bir tarihi kabul
edebilir.
Başvurucular, adres değişiklikleri ve başvuruyla ilgili koşullardaki değişiklikler
hakkında Mahkeme’yi bilgilendirmeye devam eder.
Bölüm III
Raportör yargıçlar
Madde 48
(Devlet başvuruları)
Sözleşme’nin 33.maddesine göre bir başvuru yapıldığında, davayı görmek üzere
oluşturulan Daire, bir veya birden fazla yargıcı, raportör(ler) olarak görevlendirir.
Raportör(ler), İçtüzüğün 49.maddesinin dördüncü fıkrasına göre, ilgili Sözleşmeci
Devletlerin yazılı cevaplarını aldıktan sonra, gerektiği taktirde kabuedilebilirlik
hakkında bir rapor sunarlar.
Sözleşme’nin 33.maddesine göre yapılan bir başvurunun kabuledilebilir olduğu
açıklandıktan sonra, Raportör yargıç(lar) bu raporları, taslakları ve Dairenin görevini
yerine getirmesi sırasında yardımcı olacak diğer belgeleri Daireye sunarlar.
Madde 49
(Bireysel başvurular)
Sözleşme’nin 34.maddesine göre bir başvuru yapıdığında, davayı görmesi için
kendisine havale edilen Bölümün Başkanı, başvuruyu inceleyecek olan bir Raportör
Yargıç görevlendirir.
Raportör Yargıçlar başvuruları incelerken;
(a) herhangi bir maddi olay hakkında ilgili olduğunu düşündükleri bilgi, belge veya
materyalleri, belirlenen süre içinde tarafların sunmalarını isteyebilirler;
(b) başvurunun bir Daire tarafından incelenmesi şeklinde Bölüm Başkanının talimatı
mı yoksa başvurunun bir Komite tarafından mı yoksa Daire tarafından mı ele
alınacağına karar verebilirler.
Sözleşme’nin 28.maddesine göre davanın bir Komite tarafından incelenmesine
karar verilmiş ise, Raportör Yagıcın raporunda aşağıdaki konular yer alır:
(a) ilgili maddi olayların bir özeti;
(b) başvurunun kabuledilemez olduğuna veya davanın düşmesine karar verilmesi
önerisini gerektiren sebeplerin bir özeti.
Bir dava, Sözleşme’nin 29.maddesinin birinci fıkrası gereğince ele alındığı taktirde,
Raportör Yargıcın raporunda aşağıdakiler yer alır:
(a) bu maddenin ikinci fıkrasına göre elde edilen bilgileri de içeren ilgili maddi
olayların bir özeti;
(b) başvuruda, Sözleşme’ye göre doğan sorunların belirtilmesi;
(c) gerektiği taktirde, esas hakkındaki geçici bir görüş ile birlikte, kabuledilebilirlik
konusunda ve diğer işlemler hakkında bir öneri.
Sözleşme’nin 34.maddesine göre yapılan bir başvuru hakkında, kabuledilebilirlik
kararı verilmesinden sonra Raportör Yargıç, görevlerini yerine getirirken Daireye
yardımcı olabilecek raporları, taslakları ve diğer belgeleri Daireye sunar.
Madde 50
(Büyük Dairedeki yargılama)
Bir davanın, Sözleşme’nin 30 veya 43.maddesine göre Büyük Daire önüne getirilmesi
halinde, Büyük Dairenin Başkanı, Büyük Dairenin bir üyesini veya Devlet başvurusu
halinde bir veya birden fazla üyesini Raportör Yargıç olarak görevlendirir.
Bölüm IV
Kabuledilebilirlik yargılaması
Devlet başvuruları
Madde 51
1.Sözleşme’nin 33.maddesine göre bir başvuru yapıldığı zaman, Mahkeme Başkanı
hemen bu başvuruyu davalı Sözleşmeci Devlete tebliğ eder ve başvuruyla igili olarak
Bölümlerden birini görevlendirir.
İçtüzüğün 26.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre, başvurucu ve davalı
Sözleşmeci Devletler bakımından seçilmiş olan yargıçlar davayı görmek üzere
oluşturulan Dairede re’sen (ex officio) yer alırlar. Başvuru birden fazla Sözleşmeci
Devlet tarafından yapılmış ise veya İçtüzüğün 43.maddesinin ikinci fıkrasına göre
birlikte incelenebilecek nitelikte, Sözleşmeci Devletler tarafından aynı konuda birden
fazla başvuru yapılmış ise, İçtüzüğün 30.maddesi uygulanır.
Bir Bölümün görevlendirilmesi üzerine Bölüm Başkanı 26.maddeye göre bir Daire
oluşturur ve davalı Sözleşmeci Devleti kabuledilebilirlik hakkında yazılı görüşlerini
bildirmeye davet eder. Bu suretle elde edilen görüşler, Yazı İşleri Müdürü tarafından
başvurucu Sözleşmeci Devlete iletilir, başvurucu Devlet cevap olarak kendi
görüşlerini sunabilir.
Daire, başvuru hakkında kabuledilebilirlik kararı vermeden önceki tarafları daha
başka yazılı görüşlerini sunmaya davet edebilir.
Bir veya daha fazla Sözleşmesi Devletin talebi üzerine veya Dairenin kendiliğinden
karar vermesi halinde, kabuledilebilirlik konusunda bir duruşma yapılır.
Daire Başkanı, Taraflara danıştıktan sonra, yazılı ve gerektiği taktirde sözlü usulü
tespit eder ve bu amaçla yazılı görüşlerin dosyaya konulması için bir zaman sırını
tayin eder.
Daire, yapacağı müzakereler sırasında Raportör Yargıç(lar) tarafından
48.maddenin birinci fıkrasına göre sunulan raporu dikkate alır.
Bireysel Başvurular
Madde 52
(Başvuruların Bölümlere dağılması)
Sözleşme’nin 34.maddesine göre yapılan bir başvuru üzerine Mahkeme Başkanı
bir Bölümü görevlendirir; Mahkeme Başkanı bu görevlendirme sırasında davaların
Bölümler arasında adil dağılımı için çaba gösterir.
Başvurunun bir Daire tarafından görülmesine karar verilmesinden hemen sonra,
Sözleşme’nin 27.maddesinin birinci fıkrasında öngörülen yedi yargıçlı Daire,
İçtüzüğün 26.maddesinin birinci fıkrası gereğince ilgili Bölüm Başkanı tarafından
oluşturulur.
Yukarıdaki fıkraya göre bir Daire oluşturulurken, Bölüm Başkanı bu İçtüzükte Daire
Başkanına verilen bütün yetkileri kullanır.
Madde 53
(Komite önündeki usul)
Komite, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 49.maddesinin üçüncü fıkrasına göre
Raportör Yargıcın sunduğu raporu dikkate alır.
Raportör Yargıç Komite üyesi değilse, Komitenin müzakerelerine katılması için
davet edilebilir.
Bir başvuru hakkında daha fazla inceleme yapmadan kabuledilemezlik veya
davanın düşmesi kararı verilebilecek olması halinde Komite, başvuru hakkında
Sözleşme’nin 28.maddesine göre oybirliğiyle kabuledilemezlik veya davanın düşmesi
kararı verebilir. Bu karar kesindir.
Bu maddenin üçüncü fıkrasına göre bir karar verilememiş ise başvuru, İçtüzüğün
52.maddesinin ikinci fıkrasına göre oluşturulan Daireye gönderilir.
Madde 54
(Daire önünde usul)
Daire, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 49.maddesinin dördüncü fıkrasına göre
Raportör Yargıcın sunduğu raporu dikkate alır.
Daire, başvurunun kabuledilemez olduğuna ve davanın düşmesine hemen karar
verebilir.
Ya da Daire;
(a) taraflardan maddi olaylarla ilgili olduğunu düşündüğü bilgi, belge veya diğer
materyalleri sunmasını isteyebilir;
(b) davalı Sözleşmeci Devlete başvuruyu tebliğ eder ve Devleti, başvuru hakkındaki
görüşlerini bildirmeye davet edebilir;
(c) tarafları, daha başka yazılı görüşlerini bildirmeye davet edebilir.
Daire, kabuledilebilirlik kararı vermeden önce, tarafların talebi üzerine veya kendi
isteği ile bir duruşma yapmaya karar verebilir. Bu durumda Daire aksine karar
vermedikçe taraflar; başvurunun esasıyla ilgili sorunlar hakkında görüşlerini
bildirmeye davet edilirler.
Daire Başkanı, üçüncü ve dördüncü fıkralara göre Dairenin aldığı kararlar
bakımından zaman sınırı da dahil, izlenecek usulü tayin eder.
Devlet başvuruları ve bireysel başvurular
Madde 55
(Kabuledilemezlik itirazları)
Davalı Sözleşmeci devlet, kabuledilemezlik konusundaki herhangi bir itirazını, itirazın
özelliği ve şartları elverdiği ölçüde, İçtüzüğün 51 veya 54.maddeleri çerçevesinde,
duruma göre yazılı veya sözlü olarak başvurunun kabuledilebilirliği hakkındaki
görüşlerini sunarken ileri sürmek zorundadır.
Madde 56
(Daire kararı)
Bir Daire kararında, kararın oybirliğiyle mi yoksa oy çokluğuyla mı alındığı belirtilir
ve kararın gerekçeleri gösterilir.
Daire kararı, Yazı İşleri Müdürü tarafından başvurucuya ve ilgili Sözleşmeci Devlet
veya Devletlere gönderilir.
Madde 57
(Kararın dili)
Mahkeme, kararların her iki resmi dilde yazılmasına karar vermedikçe bütün
kararlar ya İngilizce veya Fransızca olarak verilir. Verilen kararlar kamuoyuna açıktır.
İçtüzüğün 78.maddesine göre bu kararlar, Mahkeme’nin resmi yayınlarında
Mahkeme’nin her iki resmi dilinde de yayınlanır.
Bölüm V
Başvurunun kabul edilmesinden sonraki yargılama
Madde 58
(Devlet başvuruları)
Sözleşme’nin 33.maddesine göre yapılan bir başvurunun, Daire tarafından kabul
edilmesinden hemen sonra Daire Başkanı, ilgili Sözleşmeci Devletlere danışarak
davanın esası hakkında tarafların yazılı görüşlerini bildirmeleri ve daha başka delil
sunmaları için bir süre tayin eder. Ancak Başkan, Sözleşmeci Devletlerin anlaşmaları
halinde, yazılı usulden vazgeçilmesine karar verebilir.
Bir veya birden fazla ilgili Sözleşmeci Devletin talep etmesi veya Dairenin
kendisinin istemesi halinde, esas hakkında bir duruşma yapılır. Daire Başkanı
izlenecek sözlü usulü tayin eder.
Daire, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 48.maddesinin ikinci fıkrasına göre
Raportör Yargıç tarafından sunulan raporları, taslakları ve diğer belgeleri dikkate alır.
Madde 59
(Bireysel başvurular)
Sözleşme’nin 34.maddesine göre yapılan bir başvurunun daire tarafıdan kabul
edilmesinden hemen sonra, taraflar, daha başka delillerini ve yazılı görüşlerini
sunmaya davet edilebilirler.
Duruşma yapılmasına Dairenin kendisinin karar vermesi halinde veya İçtüzüğün
54.maddesinin dördüncü fıkrasına göre, kabuledilebilirlik aşamasında esasa ilişkin bir
duruşma yapılmadığı durumlarda, taraflardan birinin talebi üzerine esas hakkında bir
duruşma yapılır. Ancak Daire istisnai olarak, Sözleşme’nin 34.maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendindeki görevlerini yerine getirmesinin, bir duruşma yapılmasını
gerektirmediğine karar verebilir.
Gerektirdiği takdirde Daire Başkanı, izlenecek olan yazılı ve sözlü usulü tayin eder.
Daire, müzakereleri sırasında, İçtüzüğün 49.maddesinin beşinci fıkrasına göre
Raportör Yargıç tarafından sunulan raporları, taslakları ve diğer belgeleri dikkate alır.
Madde 60
(Adil karşılık talepleri)
Bir Sözleşmeci başvurucu Devletin veya başvurucunun, Sözleşme’nin
41.maddesine göre adil karşılık için bulunmak istediği talepler, Mahkeme Başkanı
aksine karar vermedikçe, esas hakkındaki yazılı görüşlerle birlikte belirtilir; eğer bu
tür bir yazılı görüş verilmemiş ise, başvurunun kabuledilebilirliği hakkında karar
verilmesinden sonra en geç iki ay içinde, ayrı bir yazı olarak dosyaya konur.
Bütün taleplerin, destekleyici belgeleri veya faturaları ile birlikte ayrıntılı bir
dökümleri yapılır; bunun yapılmaması halinde talepler Daire tarafından tamamiyle
veya kısmen reddedilebilir.
Daire, yargılamanın herhangi bir aşamasında bir tarafı, adil karşılık için yapılan
talep hakkında görüşlerini bildirmeye davet edebilir.
Madde 61
(Üçüncü tarfın davaya katılması)
Bir başvurunun kabuledilebilirliğine dair verilen karar, Yazı İşleri Müdürü tarafından
davadaki başvurucunun vatandaşı olduğu Sözleşmeci Devlet ile birlikte, İçtüzüğün
56.maddesinin ikinci fıkrasına göre davalı Sözleşmeci Devlete tebliğ edilir.
Bir Sözleşmeci Devletin, Sözleşme’nin 36.maddesinin birinci fıkrası gereğince
yazılı görüş sunmak veya duruşmada yer almak istemesi halinde, Daire Başkanı
izlenecek usulü tayin eder.
Daire Başkanı, adaletin gereği gibi yerine getirilmesi amacıyla, Sözleşme’nin
36.maddesinin ikinci fıkrasına göre davaya taraf olmayan bir Sözleşmeci Devleti veya
başvurucu olmayan herhangi bir kimseyi yazılı görüş sunmaya veya istisnai hallerde
duruşmaya katılmaya davet edebilir veya bunlara izin verebilir. Bu konudaki izinler,
resmi dillerden birinde ve usulüne göre gerekçeli olarak, izlenecek yazılı usulün tayin
edilmesinden sonra, makul bir süre içinde istenebilir.
Bu maddenin üçüncü fıkrasına göre yapılan bir davet veya verilen bir izin, Daire
Başkanı tarafından zaman sınırı da dahil çeşitli koşullara tabi tutulabilir. Bu koşulların
yerine getirilmemesi halinde Başkan, sunulan görüşlerin dosyaya girmemesine karar
verebilir.
İçtüzüğün 34.maddesinin dördüncü fıkrasına göre, başka bir dilin kullanılmasına
izin verilmesi durumu saklı kalmak kaydıyla, bu maddedeki yazılı görüşler resmi
dillerden birinde sunulur. Yazılı görüşler, Yazı İşleri tarafından davanın taraflarına
iletilir, Daire Başkanı tarafından belirlenen süre ve diğer koşullar çerçevesinde
taraflar dosyaya yazılı görüşlerini koyabilirler.
Madde 62
(Dostane çözüm)
Bir başvurunun kabuledilebilirliğine karar verilmesinden hemen sonra Yazı İşleri
Müdürü, Dairenin veya Daire Başkanının talimatı üzerine, Sözleşme’nin
38.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre, sorun hakkında dostane bir çözüme
ulaşılabilmesi amacıyla taraflarla ilişkiye geçer. Daire, böyle bir çözümü
kolaylaştırmak için uygun görünen tedbirleri alır.
Sözleşme’nin 38.maddesinin ikinci fıkrasına göre dostane çözüm görüşmeleri
gizlidir ve tarafların ihtilaflı yargılamadaki savlarını etkilemez. Bir dostane çözüme
ulaşılması girişimleri çerçevesinde yapılan herhangi bir muhaberata veya sözlü iletiye
ve herhangi bir öneriye veya kabule, ihtilaflı yargılama sırasında atıfta bulunulamaz
veya dayanılamaz.
Daire, tarafların bir dostane çözüm üzerinde anlaştıkları konusunda Yazı İşleri
Müdürü tarafından bilgilendirilecek olursa, ulaşılan çözümün Sözleşme ve bağlı
protokollerde tanımlanan insan haklarına saygı esasına dayanan bir çözüm olduğunu
belirledikten sonra, İçtüzüğün 44.maddesinin ikinci fıkrasına göre davanın düşmesine
karar verir.
BÖLÜM IV
Duruşmalar
Madde 63
(Duruşmanın yürütülmesi)
Duruşmaları Daire Başkanı yönetir ve Devletin temsilcileri, avukatları ve
danışmanları ile tarafların avukatları ve danışmanlarının konuşma düzenini tespit
eder.
İçtüzüğün 42.maddesine göre Daire, delegasyonu tarafından bir olay saptama
duruşması yapılacak olması halinde, delegasyon başkanı duruşmayı yürütür ve
delegasyon, Sözleşme veya İçtüzük tarafından Daireye verilen yetkileri kullanır.
Madde 64
(Duruşmaya gelmeme)
Yeterli sebep göstermeksizin taraflardan birinin duruşmaya gelmemesi halinde,
Daire, duruşmaya devam etmenin adaletin gereği gibi dağıtılmasıyla
bağdaşabileceğine ikna olduğu takdirde, duruşmaya devam edebilir.
Madde 65
(Tanıkların, uzmanların ve diğer kişilerin duruşmaya davet edilmeleri, duruşmaya
gelme masrafları)
Dairenin ve Daire Başkanının dinlenmesine karar verdiği tanıklar, uzmanlar veya
diğer kişiler, Yazı İşleri Müdürü tarafından davet edilirler.
Davetiyede şunlar belirtilir;
(a) davet ile bağlantılı dava;
(b) araştırmanın, uzman görüşünün veya Daire veya Daire Başkanının karar verdiği
diğer tedbirin konusu;
(c) davet edilen kişiye ödeme yapılması için alınmış olan kararlar.
İlgili kişilerin, bir başvurucunun veya davalı Sözleşmeci Devletin talebi veya
namına duruşmaya gelecek olmaları halinde, Daire aksine karar vermedikçe,
duruşmaya gelme masrafları o Tarafça karşılanır. Diğer durumlarda Daire, bu
masrafların Avrupa Konseyi tarafından mı karşılanacağına yoksa kişinin duruşmaya
gelmesini talep eden başvurucuya mı veya üçüncü tarafa mı yükleneceğine karar
verir. Her halükarda bu masraflar, Daire Başkanı tarafından tayin edilir.
Madde 66
(Tanık veya uzmanların yemin etmeleri veya and içmeleri)
Her tanık, kimliği tespit edildikten sonra ve tanık ifadesi vermeden önce aşağıdaki
yemini eder ve and içer:
“Gerçeği, sadece gerçeği söyleyeceğime ve gerçekten başka bir şey
söylemeyeceğime namusum ve şerefim üzerine yemin ederim” veya “and içerim”.
Bu beyan tutanağa geçirilir.
Her uzman, kimliği tespit edildikten sonra ve görevini yapmaya başlamadan önce,
aşağıdaki yemini eder veya andı içer:
“Bir uzman olarak görevimi şerefime uygun ve vicdanıma dayanarak yapacağıma
“yemin ederim” veya “and içerim”.
Bu beyan tutanağa geçirilir.
Bu yemin veya and, Daire Başkanı önünde veya bir yargıç önünde veya Başkan
tarafından tayin edilen bir kamu görevlisi önünde alınabilir.
Madde 67
(Tanığa veya uzmana itiraz; bilgi edinmek için bir kişinin dinlenmesi)
Bir kimsenin tanıklığına veya uzmanlığına yapılan itirazdan doğan uyuşmazlık
hakkında Daire karar verir. Daire, tanık olarak dinleyemeyeceği bir kişiyi, bilgi edinme
amacıyla dinleyebilir.
Madde 68
(Duruşmada soru sorma)
Herhangi bir yargıç, Devlet temsilcilerine, başvurucuya, tanıklara ve uzmanlara ve
Daire önündeki duruşmaya gelen herhangi bir kişiye soru sorabilir.
Tanıklar, uzmanlar ve 42.maddenin birinci fıkrasında belirtilen diğer kişiler, Daire
başkanının denetiminde, Devlet temsilcileri ve tarafların avukatları veya danışmanları
tarafından sorgulanabilirler. Sorulan bir sorunun, konuyla ilgisi bulunmadığı şeklindeki
itiraz hakkında Daire Başkanı karar verir.
Madde 69
(Duruşmaya gelmeme, ifade vermeme veya yalan beyanda bulunma)
Usulüne göre duruşmaya davet edilmiş bir tanık veya diğer bir kişi, geçerli bir
mazereti olmaksızın duruşmaya gelmez veya beyanda bulunmayı reddederse, Daire
başkanının isteği üzerine Yazı İşleri Müdürü bu durumu tanığın veya diğer kişinin
egemenliğine tabi olduğu Sözleşmeci Devlete bildirir. Dairenin görüşüne göre bir
tanık veya uzman, İçtüzüğün 66.maddesindeki yemin veya andı ihlal ettiği taktirde
aynı hüküm uygulanır.
Madde 70
(Duruşma tutanakları)
Dairenin karar vermesi halinde Yazı İşleri Müdürü, duruşma tutanaklarının
hazırlanmasından sorumludur. Tutanakta şunlar yer alır:
(a) Dairenin duruşmadaki kompozisyonu;
(b) Mahkeme önüne çıkan kişilerin, yani Devlet temsilcilerinin, taraf avukatlarının ve
danışmanlarının ve duruşmaya katılan üçüncü tarafın bir listesi;
(c) dinlenen her bir tanığın, uzmanın veya diğer kişinin adları, soyadları, kim oldukları
ve adresleri;
(d) beyanların, sorulan soruların ve verilen yanıtların metinleri;
(e) duruşma sırasında Daire veya Daire Başkanı tarafından verilen kararların
metinleri.
Tutanakların tümü veya bir kısmı resmi olmayan dillerden birinde ise, Dairenin
kararı üzerine Yazı İşleri Müdürü tutanakların resmi dilerden birine çevrilmesini
sağlar.
Daire Başkanının veya Yazı İşleri Müdürünün kontrolüne tabi olarak, tutanaklar
üzerinde düzeltme yapmaları için tarafların temsilcilerine tutanakların birer kopyası
verilir, ancak tutanaklar üzerinde söylenen sözlerin anlamını ve konuyla ilgisini
değiştirecek değişiklikler yapılamaz. Yazı İşleri Müdürü, Daire Başkanının talimatına
göre, bu amaçla verilen izne zaman sınırı koyabilir.
Tutanaklar düzeltildikten hemen sonra Başkan ve Yazı İşleri Müdürü tarafından
imzalanır ve onaylı belge haline gelir.
Bölüm VII
Büyük Daire önündeki yargılama
Madde 71
(Usuli hükümlerin uygulanabilirliği)
Daireler önündeki yrgılamayı düzenleyen hükümler, gerekli değişikliklerle birlikte
(mutadis mutandis) Büyük Daire önündeki yargılamada da uygulanır.
Madde 72
(Bir Dairenin yargılama yetkisini Büyük Daireye bırakması)
Bir Dairenin, görmekte olduğu bir davada Sözleşme veya bağlı Protokollerin
yorumlanmasını etkileyen ciddi bir sorunun ortaya çıkması veya Dairenin önündeki
sorunun çözümü Mahkeme’nin daha önceki bir içtihadı ile bağdaşmayacak bir sonuç
yaratacak olması halinde davanın taraflarından biri, bu maddenin ikinci fıkrasına göre
itiraz etmediği taktirde Daire, hüküm vermeden önce herhangi bir aşamada,
yargılama yetkisini Büyük Daireye bırakabilir. Yargılama yetkisini bırakma kararı için
gerekçe gösterme zorunluluğu yoktur.
Yazı İşleri Müdürü, Dairenin yargılama yetkisini bırakma niyetinde olduğunu
taraflara bildirir. Taraflar, bu bildirimin yapılmasından itibaren bir ay içinde usulüne
göre gerekçeli olarak Yazı İşleri Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verebilirler. Bu şartları
taşımayan bir itiraz, Daire tarafından gerekçesiz kabul edilir.
Madde 73
(Taraflardan birinin, davanın Büyük Daireye gönderilmesi talebi)
Davanın taraflarından biri istisnai olarak Sözleşme’nin 43.maddesine göre, bir
Daire tarafından hükmün verilmesi tarihinden itibaren üç ay içinde, davanın Büyük
Daireye gönderilmesine ilişkin Yazı İşleri Müdürüne yazılı bir talepte bulunabilir. Bu
talepte, Sözleşme ve ona bağlı Protokollerin yorumlanmasını ve uygulanmasını
etkileyen ciddi sorunun veya Büyük Daire tarafından incelenmesinin gerekli olduğu
düşünülen genel nitelikte ciddi sorunun ne olduğu belirtilir.
İçtüzüğün 24.maddesinin altıncı bendine göre kurulan Büyük Daireden beş kişilik
bir kurul, bu talebi yalnızca dosya içindeki belgelere dayanarak inceler. Bu kurul
sadece, davada böyle bir sorunun veya konunun ortaya çıktığını düşünmesi halinde
talebi kabul eder. Talebin reddedilmesi halinde gerekçe gösterilmesi zorunluluğu
yoktur.
Kurulun talebi kabul etmesi halinde, Büyük Daire dava hakkında, bir hüküm
şeklinde karar verir.
BÖLÜM VIII
SONKARARLAR
Madde 74
(Sonkararın içeriği)
Sözleşme’nin 42 ve 44.maddelerinde sözü edilen bir sonkararda şunlar yer alır:
(a) İlgili Daireyi oluşturan Daire Başkanı ve diğer yargıçların adları ile Yazı İşleri
Müdürü ve Müdür Yardımcılarının adları;
(b) kararın alındığı ve açıklandığı tarihler;
(c) tarafların durumu;
(d) Devlet temsilcilerinin ve tarafların avukatlarının veya danışmanlarının adları;
(e) izlenen usulün bir dökümü;
(f) davanın maddi olayları;
(g) tarafların yaptıkları sunuşların bir özeti;
(h) hükmün hukuki gerekçeleri;
(ı) hükmün fıkraları;
(h) eğer verilmiş ise masraflar hakkındaki karar;
(k) çoğunluğu oluşturan yargıçların sayısı;
(j) gerekli ise, hangi metnin orijinal olduğunun belirtilmesi.
Davanın görülmesinde yer alan bir yargıcın, karara kendi ayrık görüşünü, aynı
yöndeki görüşünü ve muhalif görüşünü veya kısa bir muhalefet beyanı ekleme
hakkına sahiptir.
Madde 75
(Adil karşılık konusundaki karar)
Daire, bir davada Sözleşme’nin ihlal edildiği sonucuna vardığı takdirde, İçtüzüğün
60.maddesine göre Sözleşme’nin 41.maddesinin uygulanması istenmiş ise ve bu
sorun karara hazır ise, aynı karar içinde Sözleşme’nin 41.maddesinin uygulanması
konusunda da bir karar verir; sorun karara hazır değilse Daire bu sorunu tamamen
veya kısmen saklı tutar ve usuli işlemlere geçer.
Sözleşme’nin 41.maddesinin uygulanmasıyla ilgili karar verilirken, Daire mümkün
olduğu kadar bu davanın esası hakkında karar vermiş olan yargıçlardan oluşur. İlk
Daireyi oluşturmak mümkün olmazsa, Mahkeme Başkanı Daireyi kura çekerek
tamamlar veya yeniden oluşturur.
Daire, Sözleşme’nin 41.maddesine göre adil karşılığa hükmederken, tayin edilen
süre içinde bir çözüme ulaşılamadığı takdirde hükmedilen miktara faiz
uygulanmasına karar verebilir.
Zarar gören taraf ile zarardan sorumlu Sözleşmeci Devlet arasında bir anlaşmaya
varıldığı hakkında Mahkeme’ye bilgi gelecek olursa, Mahkeme varılan bu anlaşmanın
hakkaniyete uygunluğunu araştırır ve anlaşma hakkaniyete uygun ise, İçtüzüğün
44.maddesinin ikinci fıkrasına göre davanın düşmesine karar verir.
Madde 76
(Sonkararın dili)
Mahkeme bir sonkararın her iki resmi dilde de yazılmasına karar vermedikçe,
bütün sonkararlar ya İngilizce ya da Fransızca olarak verilir. Verilen sonkararlar
kamuya açıktır.
Bu sonkararlar, İçtüzüğün 78.maddesine göre Mahkeme’nin resmi yayınları
arasında Mahkeme’nin her iki resmi dilinde yayınlanır.
Madde 77
(Kararın imzalanması, açıklanması ve tebliği)
Sonkararlar, Daire Başkanı ve Yazı İşleri Müdürü tarafından imzalanır.
Sonkararlar, Daire Başkanı veya görevlendirilen diğer bir yargıç tarafından aleni bir
duruşmada okunabilir. Devlet temsilcileri ile tarafların temsilcileri bu duruşmanın tarihi
hakkında belirli bir süre önce bilgilendirilir. Aksi takdirde bu maddenin üçüncü
fıkrasında öngörüldüğü şekilde tebliğ edilen sonkarar, bu kararın tefhimini oluşturur.
Sonkarar, Bakanlar Komitesi’ne iletilir. Yazı İşleri Müdürü sonkararın onaylı birer
örneğini taraflara, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne, üçüncü tarafa ve doğrudan
ilgili üçüncü kişilere gönderir. Orijinal kopya usulüne göre imzalanıp mühürlenerek
Mahkeme’nin arşivinde saklanır.
Madde 78
(Sonkararların ve diğer belgelerin yayınlanması)
Sözleşme’nin 44.maddesinin üçüncü fıkrasına göre, Mahkeme’nin kesinleşen
sonkararları, Yazı İşleri Müdürü’nün sorumluluğu altında, uygun biçimde yayınlanır.
Yazı İşleri Müdürü ayrıca, yayınlanması Mahkeme Başkanı tarafından yararlı görülen
seçilmiş sonkararların, kararların ve belge metinlerinin yayınlanmasından da
sorumludur.
Madde 79
(Sonkararın yorumlanması talebi)
Taraflardan biri, sonkararın açıklanmasından itibaren bir yıl içinde sonkararın
yorumlanması talebinde bulunabilir.
Bu talep Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderilir. Talepte, sonkararın yorumlanması
istenen hüküm fıkrası veya fıkraları açıkça belirtilir.
Esas hakkında karar vermiş olan Dairenin kendisi, sonkararın yorumlanmasını
gerektirecek bir husus bulunmadığı gerekçesiyle yorumlama talebini reddedebilir. İlk
Daireyi oluşturmak mümkün değilse, Mahkeme Başkanı kura çekerek Daireyi
tamamlar veya yeniden oluşturur.
Daire bu talebi reddetmezse, Yazı İşleri Müdürü talebi diğer tarafa veya taraflara
gönderir ve Daire Başkanı tarafından tayin edilen süre içinde yazılı mütalaalarını
sunmaya davet eder. Dairenin bir duruşma yapmaya karar vermesi halinde, Daire
Başkanı duruşma için gün de tayin eder. Daire, hüküm şeklinde bir karar verir.
Madde 80
(Sonkararın düzeltilmesi talebi)
Taraflardan biri, niteliği gereği sonkarar üzerinde belirleyici bir etkisi olan ve kararın
tefhim edildiği tarihte Mahkeme tarafından bilinmeyen ve kendisi tarafından da
bilinmesi mümkün olmayan bir olayın varlığını öğrendiği takdirde, bu olayı öğrendiği
tarihten itibaren altı ay içinde Mahkeme’den kararın düzeltilmesini talep edebilir.
Bu talepte hangi kararın düzeltilmesinin istendiği belirtilir ve birinci fıkrada aranan
şartlara uyulduğunu göstermek için gerekli bilgilere yer verilir. Bu talebi destekleyen
bütün belgelerin bir kopyası eklenir. Bu talep ve destekleyici belgeler, Yazı İşleri
tarafından dosyaya konur.
Esas hakkında kararı veren Dairenin kendisi, bu talebin incelenmesi için bir sebep
bulunmadığı gerekçesiyle talebi reddedebilir. İlk Daireyi oluşturmak mümkün
olmadığı takdirde, Mahkeme Başkanı kura çekerek Daireyi tamamlar veya yeniden
oluşturur.
Daire bu talebi reddetmezse, Yazı İşleri Müdürü talebi diğer tarafa veya taraflara
gönderir ve Daire Başkanı tarafından tayin edilen süre içinde yazılı mütalaalarını
bildirmeye davet eder. Dairenin bir duruşma yapılmasına karar vermesi halinde,
Daire Başkanı duruşma günü tayin eder. Daire, hüküm şeklinde bir karar verir.
Madde 81
( Kararlardaki ve sonkararlardaki hataların giderilmesi)
Sonkararların düzeltilmesi ve başvuruların yeniden görülmesiyle ilgili hükümler saklı
kalmak kaydıyla Mahkeme, bir kararı veya sonkararı açıkladığı tarihten itibaren bir ay
içinde kendi isteğiyle veya taraflardan birinin talebi üzerine yazım hatalarını, hesap
hatalarını ve açık yanlışlıkları giderebilir.
Bölüm IX
İstişari Mütalaalar
Madde 82
Mahkeme, istişari mütalaalarla ilgili yargılamalarda, Sözleşme’nin 47, 48 ve
49.maddelerine ilave olarak aşağıdaki hükümleri uygular. Mahkeme ayrıca, bu
İçtüzüğün uygulanmasını uygun gördüğü diğer hükümlerini de uygular.
Madde 83
İstişari mütalaa talebi Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderilir. Bu talepte Mahkeme’nin
görüşü istenen sorun tam ve açık bir biçimde belirtilir ve ayrıca şunlar yer alır:
(a) Bakanlar Komitesi’nin; Sözleşme’nin 47.maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen
kararını kabul tarihi;
(b) Mahkeme’nin isteyeceği açıklamaları vermek üzere Bakanlar Komitesi tarafından
görevlendirilmiş kişi veya kişilerin adları ve adresleri.
Sorunu izah etmeye yarayabilecek bütün belgeler talebe eklenir.
Madde 84
Talebi alan Yazı İşleri Müdürü, talebin birer kopyasını Mahkeme’nin bütün
üyelerine iletir.
Yazı İşleri Müdürü, Mahkeme’ye gönderecekleri yazılı görüşleri Mahkeme’nin
alabileceğini Sözleşmeci Devletlere bildirir.
Madde 85
Mahkeme Başkanı yazılı görüşlerin ve diğer belgelerin verilmesi için bir süre tayin
eder.
Yazılı görüşler ve diğer belgeler Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderilir. Yazı İşleri
Müdürü bunların birer kopyasını Mahkeme’nin bütün üyelerine, Bakanlar Komitesi’ne
ve her bir Sözleşmeci Devlete iletir.
Madde 86
Mahkeme Başkanı yazılı usulün tamamlanmasından sonra, bir duruşma yaparak,
yazılı görüşlerini sunmuş olan Sözleşmeci Devletlere bu görüşlerini daha fazla
geliştirmelerine fırsat verilmesinin gerekli olup olmadığına karar verir.
Madde 87
Mahkeme, bir istişari mütalaa talebinin, Sözleşme’nin 47. maddesinde tanımlanan
danışılma yetkisi içinde olmadığını düşündüğü taktirde, bu durumu gerekçeli
kararında belirtir.
Madde 88
İstişari mütalaalar Büyük Daire tarafından oyçokluğuyla verilir. Bu mütalaalarda
çoğunluğu oluşturan yargıç sayısı belirtilir.
Bir yargıç dilediği taktirde, Mahkeme’nin görüşünden ayrı olan kendi görüşünü,
destekleyici görüşünü veya karşı görüşünü ekleyebilir.
Madde 89
İstişari mütalaa, Bakanlar Komitesi’ne ve her bir Sözleşmeci Devlete önceden haber
verildikten sonra, Mahkeme Başkanı veya görevlendirilen bir yargıç tarafından açık
duruşmada resmi dillerden birinde okunur.
Madde 90
Mütalaa veya 87.maddeye göre verilen bir karar, Mahkeme Başkanı ve Yazı İşleri
Müdürü tarafından imzalanır. Usulüne göre imzalanan veya mühürlenen orijinal metin
Mahkeme arşivinde saklanır. Yazı İşleri Müdürü bunun onaylı birer örneğini
Sözleşmeci Devletlere ve Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne gönderir.
Bölüm X
Adli Yardım
Madde 91
Daire Başkanı, ya Sözleşme’nin 34.maddesine göre başvuru yapan başvurucunun
talebi üzerine ya da kendi isteğiyle, İçtüzüğün 54.maddesinin üçüncü fıkrasının (b)
bendine göre davalı Sözleşmeci Devletten, başvurunun kabuledilebilirliği hakkında
yazılı görüşleri alındığı veya sunuş yapmaları için belirlenen süre dolduğu anda,
başvurucuya davasını sunmasıyla bağlantılı olarak ücretsiz adli yardım sağlanmasına
karar verebilir.
Başvurucuya davasını Daire önünde sunması için verilen adli yardım İçtüzüğün
96.maddesi saklı kalmak kaydıyla, kendisinin Büyük Daire önünde temsil edilmesi
sırasında da devam eder.
Madde 92
Adli yardım sadece, Daire Başkanının aşağıdaki noktalar bakımından ikna olması
halinde verilir:
(a) Daire önünde davanın gereği gibi görülmesi için adli yardımın verilmesinin gerekli
olması;
(b) yüklenilen masrafların tamamını veya bir kısmını karşılamak için başvurucunun
yeterli mali imkanının bulunmaması.
Madde 93
Yüklenilen masrafların tamamının veya bir kısmının karşılanması için
başvurucuların yeterli mali imkanının bulunup bulunmadığını belirlemek için,
başvuruculardan gelirlerini, malvarlıklarını ve bakmakla yükümlü oldukları kimseler
adına yüklendikleri mali taahhütleri veya diğer mali yükümlülüklerini beyan edecekleri
bir form doldurmaları istenir. Bu beyan yetkili ulusal makam veya merciler tarafından
tasdik edilir.
İlgili Sözleşmeci Devletten bu konuda yazılı görüş bildirmesi istenir.
Yukarıdaki birinci ve ikinci fıkralardaki bilgiler alındıktan sonra, Daire Başkanı adli
yardım sağlanıp sağlanamaması konusunda karar verir. Yazı İşleri Müdürü tarafları
durumdan haberdar eder.
Madde 94
İçtüzüğün 36.maddesinin dördüncü fıkrasına göre atanmış avukatların ve diğer
kişilerin ücretleri ödenir. Bu şekilde birden fazla temsilci varsa, bu kişilere ücretleri
ödenir.
Adli yardım sadece temsilcilerin ücretlerini değil, ama aynı zamanda başvurucu
veya atanmış temsilci tarafından yüklenilen yolculuk ve iaşe masraflarını ve gerekli
diğer masrafları da kapsar.
Madde 95
Adli yardım kararı verilmesi üzerine Yazı İşleri Müdürü;
(a) yürürlükteki adli yardım tarifesine göre ödenecek ücretin oranını;
(b) masraflar için ödenme düzeyini belirler.
Madde 96
Daire Başkanı, İçtüzüğün 92.maddesindeki şartların artık bulunmadığına kanaat
getirdiği her an, adli yardım verilmesi kararını kaldırabilir veya değiştirebilir.
BAŞLIK III
GEÇİCİ HÜKÜMLER
Madde 97
(Yargıçların görev süreleri)
Sözleşme’nin 11. Protokolünün yürürlüğe girdiği tarihte Mahkeme üyesi olan
yargıçların görev süreleri, Protokolün yürürlüğe girme tarihinden hesaplanır.
Madde 98
(Bölüm başkanlıkları)
Sözleşme’nin 11. Protokolünün yürürlüğe girmesinden itibaren üç yıl için,
(a) aynı anda Mahkeme Başkan Yardımcıları olmayan iki bölümün başkanları ve
Bölüm Başkan Yardımcıları, on sekiz aylık bir süre için seçilirler;
(b) Bölümlerin Başkan Yardımcıları hemen yeniden seçilmeyebilirler.
Madde 99
(Mahkeme ve Komisyon ile ilişkiler)
Sözleşmenin 11. Protokolünün 5.maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarına göre
Mahkeme önüne getirilen davalarda Mahkeme, davanın görülmesi sırasında
Komisyon’dan bir veya birden fazla üyesini temsilci olarak görevlendirilmesini
isteyebilir.
Yukarıdaki fıkrada sözü edilen davalarda Mahkeme, Sözleşme’nin eski
31.maddesine göre Komisyon’un kabul ettiği raporu dikkate alır.
Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, davanın Mahkeme önüne getirilmesinden
sonra en kısa süre içinde sözü edilen Komisyon raporu Yazı İşleri Müdürü tarafından
aleni duruma getirilir.
Daire Başkanı aksine karar vermedikçe, 11.Protokolün 5.maddesinin ikinci ve
beşinci fıkralarına göre Mahkeme önüne getirilen davaların, Komisyon’daki dava
dosyasının geri kalan bölümü, bütün dilekçeler de dahil, gizliliğini sürdürür.
Komisyon’un delileri topladığı ve fakat Sözleşmenin eski 31.maddesine göre bir
raporu henüz kabul edemediği davalarda Mahkeme, duruşma tutanaklarını, belgeleri
ve Komisyon delegelerinin yaptıkları soruşturmadan edindikleri görüşleri dikkate alır.
Madde 100
(Daire ve Büyük Daire yargılamaları)
Sözleşme’nin 11. Protokolünün 5. maddesinin dördüncü fıkrasına göre Mahkeme
önüne getirilen davalarda, Büyük Dairenin İçtüzüğün 24.maddesinin altıncı fıkrasına
göre oluşturulan bir kurulu, dava dosyalarının sadece varolan içeriğine dayanarak,
dava hakkında bir Dairenin mi yoksa Büyük Dairenin mi karar vereceğini tespit eder.
Dava hakkında Daire tarafından karar verilmesi halinde, karar 11.Protokolün 5.
maddesinin dördüncü fıkrasına göre kesinleşir ve İçtüzüğün 73. maddesi
uygulanmaz.
Protokolün 5. maddesinin beşinci fıkrasına göre Mahkemeye gelen davalar,
Mahkeme Başkanı tarafından Büyük Daireye gönderilir.
Protokolün 5. maddesinin beşinci fıkrasına göre Büyük Daireye gönderilen her
dava için Büyük Daire, İçtüzüğün 24. maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen
grupların birinden rotasyonla görevlendirilen yargıçlarla tamamlanır.
Madde 101
(Adli yardım verilmesi)
İçtüzüğün 96. maddesi saklı kalmak kaydıyla, Sözleşme’nin 11.Protokolünün 5.
maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarına göre Mahkeme önüne
getirilmiş davalarda Komisyon veya eski Mahkeme önündeki yargılama için adli
yardım sağlanmasına dair verilmiş bir karar, başvurucunun Mahkeme önündeki
temsili bakımından devam eder.
Madde 102
(Sonkararı düzeltme veya yorumlama talebi)
Taraflardan biri eski Mahkeme tarafından verilmiş olan bir kararın yorumlanması
veya düzeltilmesi talebinde bulunması halinde, Mahkeme Başkanı duruma göre
İçtüzüğün 51 veya 52. maddelerinde belirtilen koşullara göre Bölümlerden birini bu
taleple görevlendirir.
İlgili Bölümün Başkanı, İçtüzüğün 79 ve 80. maddelerinin üçüncü fıkralarını dikkate
almaksızın, bu talebi incelemek üzere yeni bir Daire oluşturur.
Oluşturulacak Dairede aşağıdaki kişiler re’sen (ex officio) yer alır:
(a) Bölüm Başkanı ve ilgili Bölümün üyesi olup olmadıklarına bakılmaksızın,
(b) ilgili Sözleşmeci Devlet bakımından seçilmiş yargıç veya bu yargıç
bulunamıyorsa, İçtüzüğün 29.maddesine göre atanmış bir yargıç;
(c) kararı veren eski Mahkeme’de ilk Dairenin üyesi olup halen Mahkeme yargıcı olan
yargıç.
(a) Dairenin diğer üyeleri, ilgili bölümün üyeleri arasından kura çekmek sureti ile
Bölüm Başkanı tarafından görevlendirilir.
(b) Bu suretle görevlendirilmemiş olan Bölümün diğer üyeleri, yedek yargıçlar olarak
davada yer alır.
BAŞLIK IV
SON HÜKÜMLER
Madde 103
(Bir hükmün değiştirilmesi veya uygulanmaması)
İçtüzüğün bir maddesi, Mahkeme genel kurulunda ele alınması için verilen bir
önerge üzerine, bu önergenin Mahkeme’nin bütün üyelerinin üçte ikisi tarafından
kabul edilmesinden sonra değiştirilebilir. Bir önerge, Mahkeme’nin bu önergeyi
tartışacağı oturum tarihinden en az bir ay önce Mahkeme Yazı İşleri Müdürüne yazılı
olarak verir. Yazı İşleri Müdürü, böyle bir önergeyi aldıktan sonra mümkün olan en
kısa süre içinde bütün Mahkeme üyelerini bilgilendirir.
Mahkeme’nin iç işleyişi ile ilgili bir maddenin uygulanması, önceden bildirilmeyen
bir önerge üzerine, ilgili Dairenin oybirliği ile alacağı bir kararla durdurulabilir. Bir
maddenin uygulanmasının durdurulması, bu durdurma ile gözetilen bir amacın elde
edilmesi ile sınırlı tutulur.
Madde 104
(İçtüzüğün yürürlüğe girmesi)
Bu İçtüzük 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girer.