Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

  1. ve 14. Protokoller ile değiştirilen metin

Avrupa Antlaşmaları Serisi, No. 5

1

Metne İlişkin Açıklama

1, 4, 6, 7, 12 ve 13 No.lu Protokoller

Sözleşme metni, 1 Haziran 2010 tarihinde yürürlüğe giren 14 No.lu Protokol’ün (Avrupa Konseyi Antlaşmaları Serisi (AKAS) No. 194) düzenlemelerine uygun olarak değiştirilmiş haliyle sunulmaktadır.

Sözleşme metni, daha önceden, 21 Eylül 1970’te yürürlüğe giren 3 No.lu Protokol’ün (AKAS) No. 45), 20 Aralık 1971’de yürürlüğe giren 5 No.lu Protokol’ün (AKAS No. 55) ve 1 Ocak 1990’da yürürlüğe giren 8 No.lu Protokol’ün (AKAS No. 118) düzenlemelerine uygun olarak değiştirilmiş olup, 2 No.lu Protokolün (AKAS No. 44) metnini de kapsamaktaydı. 5. maddesinin 3. fıkrası uyarınca bu Protokol, yürürlüğe girdiği 21 Eylül 1970’ten bu yana Sözleşmenin ayrılmaz parçası sayılmaktaydı. Anılan Protokollerle değiştirilen veya eklenen tüm hükümlerin yerini, yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998 tarihinden itibaren 11 No.lu Protokol (AKAS No. 155) almıştır. Bu tarih itibariyle, 1 Ekim 1994’te yürürlüğe giren 9 No.lu Protokol (AKAS No. 140) yürürlükten kalkmış, 10 No.lu Protokol (AKAS No. 146) de konusuz kalmıştır.

Sözleşme ile protokollerinin imza ve onaylanmalarına ilişkin son durum ile yapılan beyanlar ve konulan çekincelerin tam listesine http://conventions.coe.int adresinden erişelibilir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Yazı İşleri Müdürlüğü Haziran 2010

Bu metnin aslına uygun, resmi dili İngilizce ve Fransızca olup, Türkçe’ye tercümesi bilgilendirme amacı ile hazırlanmıştır.

2

 İçindekiler
İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına
İlişkin Sözleşme……………………………………………….sayfa 5
Protokol.………………………………………………………sayfa 32
Protokol No. 4……………………………………………….sayfa 35
Protokol No. 6……………………………………………….sayfa 39
Protokol No. 7……………………………………………….sayfa 43
Protokol No. 12……………………………………………..sayfa 49
Protokol No. 13……………………………………………..sayfa 53

3

4

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme

Roma 4 Kasım 1950

Aşağıda imzası bulunan Avrupa Konseyi üyesi hükümet-ler,

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948’de ilan edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’ni,

bu bildirinin, açıkladığı hakların evrensel ve etkin olarak ta-nınmalarını ve uygulanmalarını sağlamayı hedef aldığını,

Avrupa Konseyi’nin amacının, üyeleri arasında daha sıkı bir birlik oluşturmak olduğunu ve insan hakları ile temel özgür-lüklerin korunması ve geliştirilmesinin bu amaca ulaşma yol-larından biri olduğunu göz önüne alarak,

dünyada barış ve adaletin asıl temelini oluşturan ve korun-ması öncelikle, bir yandan gerçekten demokratik bir siyasal rejime, diğer yandan da insan hakları konusunda ortak bir anlayış ve ortaklaşa saygı esasına bağlı olan bu temel özgür-lüklere derin bağlılıklarını bir kez daha tekrarlayarak,

aynı inancı taşıyan ve siyasal gelenekler, idealler, özgürlükle-re saygı ve hukukun üstünlüğü konularında ortak bir mirası paylaşan Avrupa devletlerinin hükümetleri sıfatıyla, Evrensel Bildiri’de yer alan bazı hakların ortak güvenceye bağlanma-sını sağlama yolunda ilk adımları atmaya kararlı olarak,

aşağıdaki konularda anlaşmışlardır:

5

Madde 1

İnsan haklarına saygı yükümlülüğü

Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetki alanları içinde bulu-nan herkesin, bu Sözleşme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarını sağlarlar.

Bölüm I

Hak ve Özgürlükler

Madde 2

Yaşam hakkı

  1. Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mah-kemece hükmedilen bu cezanın infaz edilmesi dışında, hiç kimsenin yaşamına kasten son verilemez.
  • Ölüm, aşağıdaki durumlardan birinde mutlak zorunlu olanı aşmayacak bir güç kullanımı sonucunda meydana gel-mişse, bu maddenin ihlaline neden olmuş sayılmaz:
  1. Bir kimsenin yasa dışı şiddete karşı korunmasının sağlanması;
  • Bir kimsenin usulüne uygun olarak yakalanmasını gerçekleştirme veya usulüne uygun olarak tutulu bulu-nan bir kişinin kaçmasını önleme;
  • Bir ayaklanma veya isyanın yasaya uygun olarak bastırılması

Madde 3

İşkence yasağı

Hiç kimse işkenceye veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı mu-amele veya cezaya tabi tutulamaz.

6

Madde 4

Kölelik ve zorla çalıştırma yasağı

  1. Hiç kimse köle ya da kul durumunda tutulamaz
  • Hiç kimse zorla çalıştırılamaz ve zorunlu çalışmaya tabi tutulamaz.
  • Aşağıdaki haller, bu madde anlamında “zorla çalıştırma ya da zorunlu çalışma” sayılmaz:
  1. Bu Sözleşme’nin 5. maddesinde öngörülen koşullara uygun olarak tutulu bulunan bir kimseden, tutulu bu-lunduğu sırada veya şartlı tahliyeden yararlandığı süre içinde olağan olarak yapması istenilen bir iş;
  • Askeri nitelikli herhangi bir hizmet veya vicdanî red-din meşru sayıldığı ülkelerde, vicdanî reddi seçen kişilere zorunlu askerlik hizmeti yerine gördürülebilecek başka-ca bir hizmet;
  • Toplumun hayat veya refahını tehdit eden kriz veya afet hallerinde gerekli görülen her hizmet;
  • Olağan yurttaşlık yükümlülükleri kapsamına giren her türlü çalışma veya hizmet.

Madde 5

Özgürlük ve güvenlik hakkı

  1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir. Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:
  1. Kişinin, yetkili bir mahkeme tarafından verilmiş mah-kumiyet kararı sonrasında yasaya uygun olarak tutulma-sı;

7

  • Kişinin, bir mahkeme tarafından yasaya uygun ola-rak verilen bir karara uymaması sebebiyle veya yasanın öngördüğü bir yükümlülüğün uygulanmasını sağlamak amacıyla yasaya uygun olarak yakalanması veya tutul-ması;
  • Kişinin bir suç işlediğinden şüphelenmek için inan-dırıcı sebeplerin bulunduğu veya suç işlemesine ya da suçu işledikten sonra kaçmasına engel olma zorunluluğu kanaatini doğuran makul gerekçelerin varlığı halinde, yetkili adli merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulması;
  • Bir küçüğün gözetim altında eğitimi için usulüne uy-gun olarak verilmiş bir karar gereği tutulması veya yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yasaya uygun olarak tu-tulması;
  • Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını engellemek amacıy-la, hastalığı yayabilecek kişlerin, akıl hastalarının, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılarının veya serserilerin yasaya uygun olarak tutulması;
  • Kişinin, usulüne aykırı surette ülke topraklarına gir-mekten alıkonması veya hakkında derdest bir sınır dışı ya da iade işleminin olması nedeniyle yasaya uygun ola-rak yakalanması veya tutulması;
  • Yakalanan her kişiye, yakalanma nedenlerinin ve kendi-sine yöneltilen her türlü suçlamanın en kısa sürede ve anla-dığı bir dilde bildirilmesi zorunludur.
  • İşbu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koşullar uyarın-

8

ca yakalanan veya tutulan herkesin derhal bir yargıç veya yasayla adli görev yapmaya yetkili kılınmış sair bir kamu görevlisinin önüne çıkarılması zorunlu olup, bu kişi makul bir süre içinde yargılanma ya da yargılama süresince serbest bırakılma hakkına sahiptir. Salıverilme, ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminat şartına bağlanabi-lir.

  • Yakalama veya tutulma yoluyla özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkın-da kısa bir süre içinde karar verilmesi ve, eğer tutulma yasa-ya aykırı ise, serbest bırakılması için bir mahkemeye başvur-ma hakkına sahiptir.
  • Bu madde hükümlerine aykırı bir yakalama veya tutma işleminin mağduru olan herkes tazminat hakkına sahiptir.

Madde 6

Adil yargılanma hakkı

  1. Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçla-maların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurul-muş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hak-kına sahiptir. Karar alenî olarak verilir. Ancak, demokratik bir toplum içinde ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik yararına, küçüklerin çıkarları veya bir davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde veyahut, aleniyetin adil yargılamaya zarar verebileceği kimi özel durumlarda ve mahkemece bunun kaçınılmaz olarak değerlendirildiği ölçü-de, duruşma salonu tüm dava süresince veya kısmen basına ve dinleyicilere kapatılabilir.

9

  • Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.
  • Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir:
  1. Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve se-bebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;
  • Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolay-lıklara sahip olmak;
  • Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müda-finin yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;
  • İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlan-masını istemek;
  • Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konu-şamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak.

Madde 7

Kanunsuz ceza olmaz

  1. Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hu-kuka göre suç oluşturmayan bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu bulunamaz. Aynı biçimde, suçun işlendiği sırada uy-gulanabilir olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
  • Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslar tarafından ta-nınan genel hukuk ilkelerine göre suç sayılan bir eylem veya

10

ihmalden suçlu bulunan bir kimsenin yargılanmasına ve ce-zalandırılmasına engel değildir.

Madde 8

Özel ve aile hayatına saygı hakkı

  1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
  • Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdaha-lesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokra-tik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması du-rumunda söz konusu olabilir.

Madde 9

Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü

  1. Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir; bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca, kamuya açık veya kapalı ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama öz-gürlüğünü de içerir.
  • Din veya inancını açıklama özgürlüğü, sadece yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda kamu güvenliğinin, kamu düzeninin, genel sağlık veya ahlakın ya da başkaları-nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli sınırlama-lara tabi tutulabilir.

Madde 10

İfade özgürlüğü

  1. Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları göze-

11

tilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar. Bu madde, Devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına engel değildir.

  • Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplum-da ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu gü-venliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sı-nırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.

Madde 11

Toplantı ve dernek kurma özgürlüğü

  1. Herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkı-na sahiptir. Bu hak, çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıy-la birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir.
  • Bu hakların kullanılması, yasayla öngörülen ve demok-ratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin, kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki sınır-lamalara tabi tutulamaz. Bu madde, silahlı kuvvetler, kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca yukarda anılan haklarını kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine en-gel değildir.

12

Madde 12

Evlenme hakkı

Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, bu hakkın kulla-nımını düzenleyen ulusal yasalara uygun olarak evlenme ve aile kurma hakkına sahiptir.

Madde 13

Etkili başvuru hakkı

Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edi-len herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için dav-ranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir.

Madde 14

Ayrımcılık yasağı

Bu Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulu-sal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır.

Madde 15

Olağanüstü hallerde yükümlülükleri askıya alma

  1. Savaş veya ulusun varlığını tehdit eden başka bir ge-nel tehlike halinde her Yüksek Sözleşmeci Taraf, durumun kesinlikle gerektirdiği ölçüde ve uluslararası hukuktan do-ğan başka yükümlülüklere ters düşmemek koşuluyla, bu Sözleşme’de öngörülen yükümlülüklere aykırı tedbirler ala-bilir.

13

  • Yukarıdaki hüküm, meşru savaş fiilleri sonucunda mey-dana gelen ölüm hali dışında 2. maddeye, 3. ve 4. maddeler (fıkra 1) ile 7. maddeye aykırı tedbirlere cevaz vermez.
  • Aykırı tedbirler alma hakkını kullanan her Yüksek Söz-leşmeci Taraf, alınan tedbirler ve bunları gerektiren nedenler hakkında Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne tam bilgi verir. Bu Yüksek Sözleşmeci Taraf, sözü geçen tedbirlerin yürür-lükten kalktığı ve Sözleşme hükümlerinin tekrar tamamen geçerli olduğu tarihi de Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne

bildirir.

Madde 16

Yabancıların siyasal etkinliklerinin kısıtlanması

10, 11 ve 14. maddelerin hiçbir hükmü, Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a yabancıların siyasal etkinliklerine kısıtlama getir-melerini yasakladığı anlamında değerlendirilemez.

Madde 17

Hakları kötüye kullanma yasağı

Bu Sözleşme’deki hiçbir hüküm, bir devlete, topluluğa veya kişiye, Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerin yok edil-mesi veya bunların Sözleşme’de öngörülmüş olandan daha geniş ölçüde sınırlandırılmalarını amaçlayan bir etkinliğe gi-rişme ya da eylemde bulunma hakkı verdiği biçiminde yo-rumlanamaz.

Madde 18

Haklara getirilecek kısıtlanmaların sınırlanması

Anılan hak ve özgürlüklere bu Sözleşme hükümleri ile izin verilen kısıtlamalar öngörüldükleri amaç dışında uygulana-maz.

14

Bölüm II

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Madde 19

Mahkeme’nin kuruluşu

Bu Sözleşme ve protokolleri gereği Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a yüklenilen taahhütlere uyulmasını sağlamak için, bundan böyle “Mahkeme” olarak anılacak bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulmuştur. Mahkeme devamlı görev yapar.

Madde 20

Yargıç sayısı

Mahkeme, Yüksek Sözleşmeci Taraflar’ın sayısına eşit sayıda yargıçtan oluşur.

Madde 21

Görev için aranan koşullar

  1. En üstün ahlaki vasıflarla donanmış olması gereken yar-gıçlar, yüksek yargısal görevleri icra için gerekli niteliklere sahip veya alanında uzmanlığı herkesçe malum hukukçu ol-malıdırlar.
  • Yargıçlar Mahkeme’ye kendi adlarına katılırlar.
  • Yargıçlar görev süreleri içinde bağımsızlık, tarafsızlık ve tam gün çalışma esasına dayalı bir görevin gerektirdiği hazır bulunma koşulları ile bağdaşmayan hiçbir görev üstlene-mezler; bu fıkranın uygulanmasından doğabilecek her sorun Mahkeme‘ce karara bağlanır.

15

Madde 22

Yargıçların seçimi

Yargıçlar, her Yüksek Sözleşmeci Taraf adına, beher Yüksek Sözleşmeci Tarafın sunacağı üç adaylık liste üzerinden Parla-menterler Meclisi tarafından oy çokluğu ile seçilirler.

Madde 23

Görev süreleri ve görevden alınma

  1. Yargıçlar dokuz yıllık bir süre için seçilirler. Tekrar seçil-meleri mümkün değildir.
  • Yargıçların görev süreleri 70 yaşına ulaştıklarında sona erer.
  • Yargıçlar, yerlerine başkası seçilinceye kadar görevleri-ni sürdürürler. Buna karşılık, daha evvelce katılmış oldukları davalara, görevleri sona erdikten sonra da bakmaya devam ederler.
  • Bir yargıç, diğer yargıçlar tarafından üçte iki çoğunluk ile alınmış ve yargıçlık için gerekli koşulları artık taşımadığına dair bir karar olmadıkça, görevden alınamaz.

Madde 24

Yazı İşleri Müdürlüğü ve Raportörler

  1. Mahkeme nezdinde, görev ve kuruluşu Mahkeme içtü-züğünde belirlenen bir Yazı İşleri Müdürlüğü bulunur.
  • Tek yargıç düzeninde çalıştığında Mahkeme’ye, Mah-keme Başkanı’nın otoritesi altında görev yapan raportörler yardım eder. Raportörler, Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğü mensubudur.

16

Madde 25

Mahkeme Genel Kurulu

Genel Kurul halinde toplanan Mahkeme,

  1. üç yıllık bir süre için başkanını ve bir veya iki başkan yardımcısını seçer; bu kişilerin tekrar seçilmeleri müm-kündür;
  • belirli süreler için Daire’ler oluşturur;
  • Daire başkanlarını seçer; bu kişilerin tekrar seçilme-leri mümkündür;
  • Mahkeme içtüzüğünü kabul eder;
  • Yazı İşleri Müdürü’nü ve bir veya birden fazla Müdür yardımcısını seçer;
  • 26. maddenin 2. fıkrası uyarınca talepte bulunur.

Madde 26

Tek Yargıç, Komite, Daire ve Büyük Daire Heyetleri

  1. Mahkeme, önüne gelen başvuruları incelemek üzere tek yargıç, üç yargıçlı komite, yedi yargıçlı Daire ve onyedi yar-gıçlı Büyük Daire düzeninde toplanır. Daireler, belirli bir süre için komiteleri kurarlar.
  • Mahkeme Genel Kurulu’nun talebi üzerine, Bakanlar Komitesi, Daire yargıçlarının sayısını, oybirliği ile alacağı bir kararla ve belirli bir süre için, beşe düşürebilir.
  • Tek yargıç düzeninde görev alan yargıç, adına seçilmiş bulunduğu Yüksek Sözleşmeci Taraf aleyhine yapılmış hiçbir başvuruyu inceleyemez.
  • Uyuşmazlığa taraf olan Yüksek Sözleşmeci Taraf adına seçilmiş olan yargıç, Daire ve Büyük Daire’nin doğal üye-sidir. Bu yargıcın yokluğunda veya görev almasının müm-

17

kün olmadığı durumlarda, ilgili Taraf’ın önceden sunacağı listeden Mahkeme Başkanı’nca seçilen bir kişi yargıç sıfatıyla görev alır.

  • Büyük Daire’de ayrıca Mahkeme başkanı, başkan yar-dımcıları, Daire başkanları ve Mahkeme içtüzüğüne göre belirlenecek diğer yargıçlar yer alırlar. Bir dava 43. madde uyarınca Büyük Daire’ye gönderildiğinde, kararı veren Da-irenin başkanı ile ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf adına yer al-mış yargıç dışındaki hiçbir Daire yargıcı Büyük Daire’de yer

alamaz.

Madde 27

Tek Yargıcın yetkileri

  1. Tek yargıç, 34. maddeye uygun olarak Mahkeme’ye ya-pılan bir başvurunun kabul edilemez olduğuna veya işlem-den kaldırılmasına, eğer böyle bir karar ek inceleme gerek-meksizin alınabilecek ise, karar verebilir.
  • Verilen karar kesindir.
  • Tek yargıç, eğer bir başvurunun kabul edilmez olduğuna veya işlemden kaldırılmasına karar vermez ise, ek inceleme için bunu bir komite ya da Daire’ye gönderir.

Madde 28

Komitelerin yetkileri

  1. Bir komite, oybirliği ile, 34. maddeye uygun olarak önü-ne gelen bir bireysel bir başvurunun,
  1. kabul edilemez olduğuna veya işlemden kaldırılması-na, eğer böyle bir karar ek inceleme gerekmeksizin alı-nabilecek ise, karar verebilir; veya
  • davadaki temel sorun, Sözleşme ve Protokollerinin uygulanması veya yorumlanması ile ilgili olup, zaten

18

Mahkeme’nin yerleşik içtihadının konusu ise, davayı ka-bul edilebilir bulabilir ve aynı zamanda davanın esasına ilişkin karar verebilir.

  • 1. fıkrada belirtilen kabul edilebilirlik kararı ile esasa iliş-kin karar kesindir.
  • Uyuşmazlığın tarafı olan Yüksek Sözleşmeci Taraf adına seçilmiş yargıç, eğer komitenin üyesi değilse, komite, usu-lün her aşamasında, o yargıcı üyelerinden birinin yerine geç-mek üzere bünyesine davet edebilir. Bunun için, söz konu-su Taraf’ın 1. b) bendinde belirtilen usulün uygulanmasına itiraz etmiş olup olmadığı durumu dahil, ilgili tüm unsurları dikkate alır.

Madde 29

Daire’lerin kabul edilebilirliğe ve esasa ilişkin

kararları

  1. 27 veya 28. madde uyarınca herhangi bir karar ya da
  • madde çerçevesinde esasa ilişkin herhangi bir karar ve-rilmediği durumlarda, bir Daire 34. maddeye uygun olarak yapılan bireysel başvuruların kabul edilebilirliği ve esası hak-kında kararı verir. Kabul edilebilirlik konusundaki karar ayrı olarak da alınabilir.
  • Bir Daire 33. madde uyarınca yapılan devlet başvurula-rının kabul edilebilirliği ve esası hakkında kararı verir. Mah-keme, istisnai durumlarda aksine karar vermedikçe, kabul edilebilirliğe ilişkin kararlar ayrı olarak alınır.

Madde 30

Büyük Daire lehine dosyadan elçekme

Eğer Daire önünde görülmekte olan dava, Sözleşme ve Pro-tokollerinin yorumu konusunda ciddi bir sorun doğuruyorsa ya da bir sorunun çözümü Mahkeme tarafından daha ön-

19

ceden verilmiş bir karar ile çelişme yaratabilecekse, Daire, daha karar vermemiş olmak kaydıyla, başvurudan elçekerek dosyayı Büyük Daire’ye gönderebilir, meğer ki, taraflardan biri buna itiraz etsin.

Madde 31

Büyük Daire’nin yetkileri

Büyük Daire,

  1. 33. madde uyarınca yapılan başvurular ile 34. madde uyarınca yapılıp bir Daire tarafından 30. madde gereği kendisine gönderilen veya 43. madde gereği önüne ge-len başvurular hakkında karar verir;
  • 46. maddenin 4. fıkrası çerçevesinde Bakanlar Komi-tesi tarafından kendisine sunulan sorunlar konusunda karar verir; ve
  • 47. madde uyarınca önüne gelen görüş bildirme ta-leplerini inceler.

Madde 32

Mahkeme’nin yargı yetkisi

  1. Mahkeme’nin yargı yetkisi, 33, 34, 46 ve 47. madde-lerde belirlenen koşullar uyarınca kendisine sunulan, bu Sözleşme’nin ve Protokollerinin yorumu ve uygulanmasına ilişkin tüm sorunları kapsar.
  • Mahkeme’nin yetkili olup olmadığı hakkında ihtilaf du-rumunda, kararı Mahkeme verir.

Madde 33

Devletlerarası başvurular

Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, diğer bir Yüksek Sözleşmeci Taraf’a karşı Sözleşme ve Protokollerinin hükümlerinin ihlali iddiası ile Mahkeme’ye başvurabilir.

20

Madde 34

Bireysel başvurular

Bu Sözleşme veya protokollerinde tanınan haklarının Yük-sek Sözleşmeci Taraflar’dan biri tarafından ihlal edilmesin-den dolayı mağdur olduğunu öne süren her gerçek kişi, hükümet dışı kuruluş veya kişi grupları Mahkeme’ye başvu-rabilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar bu hakkın etkin bir şekilde kullanılmasını hiçbir surette engel olmamayı taahhüt ederler.

Madde 35

Kabul edilebilirlik koşulları

  1. Mahkeme’ye ancak, uluslararası hukukun genel olarak kabul edilen ilkeleri uyarınca iç hukuk yollarının tüketilme-sinden sonra ve iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren altı aylık bir süre içinde başvurulabilir.
  • Mahkeme, 34. madde uyarınca sunulan bireysel başvu-ruları aşağıda sayılı hallerde ele almaz:
  1. Başvuru isimsiz ise; veya
  • Başvuru, Mahkemece daha önce incelenmiş ya da uluslararası diğer bir soruşturma veya çözüm merciine daha önceden sunulmuş bir başka başvuruyla esasen aynı olup yeni olgular içermiyorsa.
  • Asağıdaki hallerde Mahkeme, 34. madde uyarınca su-nulan bireysel başvuruları kabul edilemez bulur:
  1. Başvurunun konu bakımından Sözleşme veya Pro-tokollerinin hükümleriyle bağdaşmaması, dayanaktan açıkça yoksun veya bireysel başvuru hakkının kötüye kullanılması niteliğinde olması, veya;

21

  • Başvurucunun önemli bir zarar görmemiş olması; me-ğer ki Sözleşme ve Protokolleri ile güvence altına alınan insan haklarına saygı ilkesi başvurunun esastan incelen-mesini gerektirsin. Ancak ulusal bir mahkeme tarafın-dan gereği gibi incelenmemiş hiçbir dava bu gerekçe ile reddedilemez.
  • Mahkeme bu maddeye göre kabul edilemez bulduğu tüm başvuruları reddeder. Mahkeme, yargılamanın her aşa-masında bu yönde karar verilebilir.

Madde 36

Üçüncü taraf sıfatıyla davaya katılma

  1. Kendi vatandaşlarından birinin başvucu konumunda ol-ması halinde, her Yüksek Sözleşmeci Taraf, Daire ve Büyük Daire önündeki davalarda yazılı görüş sunma ve duruşmala-ra katılma hakkına sahiptir.
  • Mahkeme başkanı, adaletin gereği gibi yerine getiril-mesi amacıyla, davaya taraf olmayan herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf’ı ya da başvurucu dışında davayla ilgili her kişiyi yazılı görüş sunmaya veya duruşmalara katılmaya da-vet edebilir.
  • Bir Daire veya Büyük Daire önündeki her davada Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri yazılı görüş sunabilir ve du-ruşmalara katılabilir.

Madde 37

Kayıttan düşürme

  1. Yargılamanın her aşamasında, Mahkeme aşağıdaki ko-şulların oluştuğu kanısına varırsa bir başvurunun kayıttan düşürülmesine karar verebilir:

22

  1. başvuru sahibi davasını takip etme niyetinde değilse, veya
  • ihtilaf çözümlenmişse, veya
  • Mahkeme’nin saptadığı herhangi bir başka gerekçe-den ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmezse.

Ancak, bu Sözleşme ve protokolleri ile güvence altına alınan insan haklarına saygının gerekli kıldığı hallerde, Mahkeme başvuruyu incelemeye devam eder.

  • Mahkeme, koşulların bunu haklı kıldığı kanısına varırsa, bir başvurunun yeniden kayda alınmasını kararlaştırabilir.

Madde 38

Davanın çekişmeli yargı ilkesine uygun olarak

incelenmesi

  1. Mahkeme, başvuruyu tarafların temsilcileriyle birlikte inceler ve gerekirse, ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafların, etkin olarak yürütülmesi için gerekli tüm kolaylıkları sağlayacakla-rı bir soruşturma yapar.

Madde 39

Dostane çözüm

  1. Yargılamanın her aşamasında, Mahkeme, davanın bu Sözleşme ve Protokolleri ile tanınan insan haklarına saygı ilkesinden esinlenen bir dostane çözüm yoluyla sonuçlan-masını sağlamak için taraflara yardımcı olabilir.
  • 1. fıkrada tanımlanan işlemler gizlidir.
  • Dostane çözüm durumunda Mahkeme, olayların ve ka-

23

bul edilen çözümün kısa bir özeti ile sınırlı bir kararla başvu-ruyu kayıttan düşürür.

  • Bu karar, dostane çözüme ilişkin olarak kararda yer alan esasların icrasını denetleyecek olan Bakanlar Komitesi’ne ile-tilir.

Madde 40

Duruşmanın kamuya açıklığı ve belgelere erişim

  1. Mahkeme istisnai durumlarda aksini kararlaştırmadıkça, duruşmalar kamuya açıktır.
  • Mahkeme Başkanı aksine karar vermedikçe, Yazı İşleri Müdürlüğü’ne sunulan belgeler kamu erişimine açıktır.

Madde 41

Adil tazmin

Eğer Mahkeme bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edil-diğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldı-rabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder.

Madde 42

Daire kararları

Dairelerin kararları, 44. maddenin 2. fıkrası hükmüne uygun olarak kesinleşir.

Madde 43

Büyük Daire’ye gönderme

  1. Bir Daire kararının verildiği tarihten itibaren üç ay içinde ve istisnai durumlarda, dava taraflarından her biri davanın Büyük Daire’ye gönderilmesini isteyebilir.

24

  • Büyük Daire bünyesinde beş yargıçtan oluşan bir kurul istemi, eğer davada Sözleşme ve Protokollerinin yorumuna ya da uygulanmasına ilişkin ya da genel nitelikte ciddi bir sorun varsa, kabul eder.
  • Kurul istemi kabul ederse, Büyük Daire davayı karara bağlar.

Madde 44

Kesin kararlar

  1. Büyük Daire’nin kararı kesindir.
  • Bir Daire’nin kararı aşağıdaki durumlarda kesinleşir:
  1. Taraflar davanın Büyük Daire’ye gönderilmesini iste-mediklerini beyan ederlerse, veya
  • Karardan itibaren üç ay içinde davanın Büyük Daire’ye gönderilmesi istenmezse, veya
  • Büyük Daire bünyesinde oluşturulan kurul 43. mad-de çerçevesinde sunulan istemi reddederse.
  • Kesin karar yayınlanır.

Madde 45

Kararların gerekçesi

  1. Esasa ilişkin kararlar ile başvuruların kabul edilebilirliğine ya da kabul edilemezliğine ilişkin kararlar gerekçelidir.
  2. Esasa ilişkin kararın içeriği, tamamen veya kısmen, tüm yargıçların kanaatini oybirliği ile yansıtmadığı takdirde, her yargıç kendi ayrık görüşünü belirtme hakkına sahiptir.

25

Madde 46

Kararların bağlayıcılığı ve infazı

  1. Yüksek Sözleşmeci Taraflar, taraf oldukları davalarda Mahkeme’nin verdiği kesinleşmiş kararlara uymayı taahhüt ederler.
  • Mahkeme’nin kesinleşen kararı, infazını denetleyecek olan Bakanlar Komitesi’ne gönderilir.
  • Bakanlar Komitesi, kesinleşen bir kararın infazının de-netlenmesinin, söz konusu kararın yorumundan kaynak-lanan bir zorluk nedeniyle engellendiği kanaatinde ise, bu yorum konusunda karar vermesi için Mahkeme’ye başvu-rabilir. Mahkeme’ye başvurma kararı, Komite toplantılarına katılma hakkına sahip temsilcilerin üçte iki oy çokluğu ile alınır.
  • Bakanlar Komitesi, bir Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın, taraf olduğu bir davada verilen kesin karara uygun davranmayı reddettiği görüşünde ise, ilgili Taraf’a ihtarda bulunduktan sonra, Komite toplantılarına katılmaya yetkili temsilcilerin üçte iki oy çokluğu ile alınacak bir kararla, ilgili Taraf’ın 1. fikrada öngörülen yükümlülüğünü yerine getirmediği mese-lesini Mahkeme’ye intikal ettirebilir.
  • Mahkeme 1. fıkranın ihlal edildiğini tespit ederse, alı-nacak önlemleri değerlendirmesi için davayı Bakanlar Komitesi’ne gönderir. Mahkeme, eğer 1. fıkranın ihlal edil-mediğini saptarsa, davayı, incelemesine son verecek kararı alması için Bakanlar Komitesi’ne iletir.

26

Madde 47

Danışma görüşleri

  1. Mahkeme, Bakanlar Komitesi’nin istemi üzerine, Sözleş-me ve protokollerinin yorumlanması ile ilgili hukuki mesele-ler konusunda danışma görüşleri verebilir.
  • Ancak bu görüşler, ne Sözleşme’nin 1. bölümünde ve protokollerinde belirlenen hak ve özgürlüklerin içeriği veya kapsamı ile ilgili sorunlara, ne de Mahkeme veya Bakanlar Komitesi’nin Sözleşme’de öngörülen bir başvuru sonucunda karara bağlamak durumunda kalabileceği diğer sorunlara ilişkin olabilir.
  • Bakanlar Komitesi’nin Mahkeme’den görüş isteme kara-rı, Komite’ye katılma hakkına sahip temsilcilerin oy çoğun-luğuyla alınır.

Madde 48

Mahkeme’nin danışma görüşü verme yetkisi

Mahkeme, Bakanlar Komitesi’nden gelen görüş isteminin

  • maddede tanımlandığı biçimiyle Mahkeme’nin yetki alanına girip girmediğine karar verir.

Madde 49

Danışma görüşlerinin gerekçesi

  1. Mahkeme’nin verdiği görüş gerekçelidir.
  • Görüş içeriği, tamamen veya kısmen, yargıçların kana-atlerini oy birliği ile yansıtmadığı takdirde, her yargıç kendi ayrık görüşünü belirtme hakkına sahiptir.
  • Mahkeme’nin verdiği görüş Bakanlar Komitesi’ne bildiri-

lir.

27

Madde 50

Mahkeme’nin giderleri

Mahkeme’nin işleyiş giderleri, Avrupa Konseyi tarafından karşılanır.

Madde 51

Yargıçların ayrıcalık ve dokunulmazlıkları

Yargıçlar görevlerinin ifasında Avrupa Konseyi Statüsü’nün

  • maddesinde ve bu madde uyarınca akdedilen anlaşma-larda öngörülen ayrıcalık ve dokunulmazlıklardan yararlanır.

Bölüm III

Çeşitli Hükümler

Madde 52

Genel Sekreter tarafından yapılan incelemeler

Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’nin talebi üzerine, bu Sözleşme’nin tüm hüküm-lerinin kendi iç hukukunda etkili uygulanmasına dair gerekli açıklamaları sunacaktır.

Madde 53

Tanınmış insan haklarının korunması

Bu Sözleşme hükümlerinden hiçbiri, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın yasalarına ve onun taraf olduğu başka bir Sözleşme uyarınca tanınmış olabilecek insan hakları ve temel özgürlükleri sınırlayacak veya onları ihlal edecek bi-çimde yorumlanamaz.

28

Madde 54

Bakanlar Komitesi’nin yetkileri

Bu Sözleşme’nin hiçbir hükmü, Avrupa Konseyi Statüsü’nün Bakanlar Komitesi’ne tanıdığı yetkileri ihlal etmez.

Madde 55

Diğer çözüm yollarına başvurmama

Yüksek Sözleşmeci Taraflar, özel uzlaşma halleri dışında, bu Sözleşme’nin yorum ya da uygulamasından doğan bir anlaşmazlığı, aralarında geçerli bir anlaşma, sözleşme veya bildirgelere dayanarak, başvuru yolu ile, işbu Sözleşme’de öngörülenlerin dışında bir yolla çözüme bağlamaktan karşı-lıklı olarak vaz geçmeyi kabul ederler.

Madde 56

Ülkesel uygulama

  1. Her devlet, onaylama sırasında veya daha sonra herhan-gi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne gönde-receği bir bildirimle bu Sözleşme’nin, uluslararası ilişkilerini yürüttüğü bütün ülke topraklarına veya bunlardan herhangi birine, bu maddenin 4. fıkrası saklı kalmak kaydıyla, uygula-nacağını beyan edebilir.
  • Sözleşme, bildirimde belirtilen ülke toprak veya toprak-larında, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’nin bu bildirimi al-dığı tarihten itibaren otuz gün sonra uygulamaya konur.
  • Bu Sözleşme’nin hükümleri sözü geçen ülkelerde yerel gereklilikler dikkate alınarak uygulanır.
  • Bu maddenin birinci fıkrası uyarınca bildirimde bulun-muş olan her devlet, her zaman, bildiriminde belirtmiş ol-duğu ülke toprağı veya ülke toprakları gerçek kişilerin,

29

hükümet dışı kuruluşların veya kişi gruplarının başvuruları konusunda bu Sözleşme’nin 34. maddesinde öngörüldüğü biçimde Mahkeme’nin yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Madde 57

Çekinceler

  1. Bu Sözleşme’nin imzası ve onaylama belgesinin sunul-ması sırasında her devlet, Sözleşme’nin belirli bir hükmü hakkında, ülkesinde yürürlükte olan bir yasanın bu hükümle bağdaşmazlığı konusunda bir çekince koyabilir. Bu madde genel nitelikte çekinceler konmasına izin vermez.
  • Bu madde uyarınca konulacak her çekince, sözü edilen yasayla ilgili kısa bir açıklama içerir.

Madde 58

Feshi ihbar

  1. Bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Sözleşme’yi ancak Sözleşme’ye taraf olduğu tarihten itibaren beş yıllık bir sürenin geçmesinden sonra ve Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne altı ay önceden sunulacak bir ihbarla feshedebi-lir. Genel Sekreter bunu diğer Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a bildirir.
  • Bu fesih işlemi, feshin etki doğurduğu tarihten önce ger-çekleşmiş ve yükümlülüklerin ihlali niteliğinde sayılabilecek olan bir olayla ilgili olarak, söz konusu Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın bu Sözleşme’den doğan yükümlülüklerinden kurtul-ması sonucunu doğurmaz.
  • Avrupa Konseyi üyeliği sona eren her Yüksek Sözleşme-ci Taraf’ın bu Sözleşme’ye de taraf sıfatı da aynı koşullarla sona erer.

30

  • Sözleşme, 56. madde gereğince uygulanacağı beyan edilmiş olan ülkelerle ilgili olarak, yukarıdaki fıkraların hü-kümleri uyarınca feshedilebilir.

Madde 59

İmza ve onay

  1. Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi üyelerinin imzalarına açık-tır. Sözleşme onaylanacaktır. Onaylama belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilecektir.
  • Avrupa Birliği bu Sözleşme’ye katılabilir.
  • Bu Sözleşme, on onaylama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir.
  • Sözleşme’yi daha sonra onaylayacak olan imzacılar için Sözleşme, onaylama belgesinin verilmesinden itibaren yü-rürlüğe girecektir.
  • Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, Sözleşme’nin yürür-lüğe girdiğini, Sözleşme’yi onaylayan Yüksek Sözleşmeci Taraflar’ın adlarını ve daha sonra gelecek olan onaylama belgelerinin verilişini bütün Avrupa Konseyi üyelerine bildi-recektir.

Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 4 Kasım 1950’de Roma’da düzenlenmiştir. Genel Sekreter bunun tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.

31

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye

Ek Protokol No.1

Paris, 20.III.1952

Bu Protokol’ü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi hükü-metler,

Roma’da 4 Kasım 1950 tarihinde imza edilmiş bulunan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (aşağıda “Sözleşme” diye anılmıştır) birinci bölümünde belirtilenler dışında bazı hak ve özgürlüklerin ortak güvenceye bağlanmasını sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almayı kararlaştırarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Mülkiyetin korunması

Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağ-lamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.

32

Madde 2

Eğitim hakkı

Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir.

Madde 3

Serbest seçim hakkı

Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama organının seçilmesinde halkın kanaatlerinin özgürce açıklanmasını sağlayacak şart-lar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest seçimler yap-mayı taahhüt ederler.

Madde 4

Ülkesel uygulama

Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Protokol’ün imzası veya onaylanması sırasında ya da daha sonra herhangi bir za-manda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle, uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu ve sözü geçen bildirimde belirttiği ülkelerde bu Protokol hükümleri-nin ne ölçüde uygulanacağını taahhüt ettiğini açıklayabilir.

Yukarıdaki fıkra uyarınca bir bildirimde bulunmuş olan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, zaman zaman yapacağı yeni bil-dirimlerle daha önceki beyanlarının koşullarını değiştirebilir veya bu Protokol hükümlerinin bu tür herhangi bir ülkede uygulanmasına son verildiğini bildirebilir.

Bu madde uyarınca yapılmış olan bir bildirim, Sözleşme’nin 56. maddesinin 1. fıkrasına uygun olarak yapılmış sayılır.

33

Madde 5

Sözleşme ile bağlantı

Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Protokol’ün 1, 2, 3 ve 4. maddelerini Sözleşme’ye ek maddeler olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 6

İmza ve onay

Bu Protokol, Sözleşme’yi imza eden Avrupa Konseyi Üyeleri’nin imzalarına açıktır. Bu Protokol, Sözleşme ile bir-likte veya ondan sonra onaylanacaktır. Protokol on onay-lama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir. Daha sonra onaylayan imzacı devletler bakımından Proto-kol, onaylama belgesinin verildiği tarihten itibaren yürürlü-ğe girer.

Onaylama belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne ve-rilecek, o da onaylayan devletlerin adlarını bütün üyelerine bildirecektir.

Bu Protokol, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 20 Mart 1952’de Paris’te dü-zenlenmiştir. Genel Sekreter bunun tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.

34

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme

ile bu Sözleşme’ye ek birinci Protokol’de tanınmış bulunan haklardan ve özgürlüklerden başka haklar ve özgürlükler tanıyan

Protokol No. 4

Strazburg, 16.IX.1963

Bu Protokol’ü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi hükümet-ler,

Roma’da 4 Kasım 1950 tarihinde imza edilmiş bulunan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (aşağıda “Sözleşme” diye anılmıştır) birinci bölümünde ve 20 Mart 1952 tarihinde Paris’te imzalanmış olan Sözleşme’ye Ek Birinci Protokol’ün 1, 2 ve 3. madde-lerinde tanınmış bulunanlardan başka bazı hak ve özgür-lüklerin ortak güvenceye bağlanmasını sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almayı kararlaştırarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Borçtan dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılma

yasağı

Hiç kimse, yalnızca akdî ilişkiden doğan bir yükümlülüğü ye-rine getirememiş olmasından dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.

35

Madde 2

Serbest dolaşım özgürlüğü

  1. Bir devletin ülkesi içinde usulüne uygun olarak bulunan herkes, orada serbestçe dolaşma ve ikametgahını seçebilme hakkına sahiptir.
  • Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeyi terk etmekte serbesttir.
  • Bu haklar, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlık ve ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunma-sı için, demokratik bir toplumda zorunlu tedbirler olarak ve yasayla öngörülmüş sınırlamalara tabi tutulabilir.
  • Bu maddenin 1. fıkrasında sayılan haklar, belli yerlerde, yasayla konmuş ve demokratik bir toplumda kamu yararının gerektirdiği sınırlamalara tabi tutulabilir.

Madde 3

Vatandaşların sınır dışı edilmeleri yasağı

  1. Hiç kimse, tek başına ya da toplu olarak, uyruğu bulun-duğu devletin ülkesinden sınır dışı edilemez.
  • Hiç kimse, uyruğunda bulunduğu devletin ülkesine gir-me hakkından yoksun bırakılamaz.

Madde 4

Yabancıların topluca sınır dışı edilmeleri yasağı

Yabancıların toplu olarak sınır dışı edilmesi yasaktır.

36

Madde 5

Ülkesel uygulama

  1. Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Protokol’ün imzalan-ması veya onaylanması sırasında ya da daha sonra herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle, uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu ve sözü geçen bildirimde belirttiği ülkelerde bu Protokol hü-kümlerinin ne ölçüde uygulanacağını taahhüt ettiğini açıkla-yabilir.
  • Yukarıdaki fıkra uyarınca bir bildirimde bulunmuş olan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, zaman zaman yapacağı yeni bildirimlerle, daha önceki beyanlarının koşullarını değişti-rebilir veya bu Protokol hükümlerinin bu tür herhangi bir ülkede uygulanmasına son verildiğini bildirebilir.
  • Bu madde uyarınca yapılmış olan bir bildirim, Sözleşme’nin 56. maddesinin 1. fıkrasına uygun olarak ya-pılmış sayılır.
  • Onaylama veya kabul sonucunda bu Protokol’ün uygu-landığı herhangi bir devletin ülkesi ve bu madde uyarınca sözü geçen devlet tarafından yapılmış bildirime göre bu Protokol’ün uygulandığı ülkelerin her biri, 2. ve 3. madde-lerde sözü edilen devlet ülkesi deyimi bakımından ayrı ayrı ülkeler olarak kabul edilir.
  • Bu maddenin 1. ve 2. fıkraları uyarınca beyanda bulu-nan her devlet, sonradan her zaman bu beyanın ilgili olduğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkeme’nin, işbu Protokol’ün 1, 2, 3 ve 4. maddelerinden herhangi birine ya da hepsine iliş-kin olarak her gerçek kişiden, hükümet dışı her kuruluştan veya her kişi grubundan Sözleşme’nin 34. maddesi uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

37

Madde 6

Sözleşme ile bağlantı

Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Protokol’ün 1’den 5’e ka-dar olan maddelerini Sözleşme’ye ek maddeler olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün hükümleri buna göre uygu-lanır.

Madde 7

İmza ve onay

  1. Bu Protokol, Sözleşme’yi imza eden Avrupa Konseyi üyelerinin imzalarına açıktır. Bu Protokol, Sözleşme ile birlik-te veya ondan sonra onaylanacaktır. Protokol beş onaylama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir. Daha sonra onaylayan imzacı devletler bakımından Protokol, onaylama belgesinin verildiği tarihten itibaren yürürlüğe gi-rer.
  • Onaylama belgeleri, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilecek, o da onaylayan devletlerin adlarını bütün üyelere bildirecektir.

Bu Protokol, imza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 16 Eylül 1963’te Strazburg’da düzenlen-miştir. Genel Sekreter bunun tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.

38

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye ek,

Ölüm Cezasının Kaldırılmasına Dair

Protokol No. 6

Strazburg, 28.IV.1983

Roma’da 6 Kasım 1950’de imzalanan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’yi (aşa-ğıda “Sözleşme” diye anılmıştır) imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletler,

Avrupa Konseyi üyesi devletlerin birçoğunda yer alan geliş-melerin ölüm cezasının kaldırılması yolunda genel bir eğilimi ifade ettiğini göz önünde bulundurarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Ölüm cezasının kaldırılması

Ölüm cezası kaldırılmıştır. Hiç kimse bu cezaya çarptırılamaz ve idam edilemez.

Madde 2

Savaş zamanında ölüm cezası

Bir devlet, yasalarında savaş veya yakın savaş tehlikesi za-manında işlenmiş olan fiiller için ölüm cezasını öngörebilir; bu ceza ancak yasanın belirlediği hallerde ve onun hüküm-lerine uygun olarak uygulanabilir. İlgili devlet, söz konusu yasanın bu duruma ilişkin hükümlerini Avrupa Konseyi Ge-nel Sekreteri’ne bildirir.

39

Madde 3

Askıya alma yasağı

Sözleşme’nin 15. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleri ihlal edilemez.

Madde 4

Çekince koyma yasağı

Sözleşme’nin 57. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleriyle ilgili hiçbir çekince konulamaz.

Madde 5

Ülkesel uygulama

  1. Her devlet, imza sırasında veya onaylama, kabul ya da katılma belgesinin verilmesi sırasında, bu Protokol’ün uygu-lanacağı ülkeyi veya ülkeleri belirleyebilir.
  • Her devlet, daha sonra herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle belirteceği başka herhangi bir ülkenin bu Protokol’ün uygulanma kap-samına alınmış olduğunu beyan edebilir. Bu ülke bakımından Protokol, bildirimin Genel Sekreter tarafından alınışını izle-yen ayın birinci günü yürürlüğe girer.
  • Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan her bildirim, Genel Sekreter’e gönderilecek bir ihbarla, bildirimde belirtilen ül-keyle ilgili olarak geri alınabilir. Geri alma, Genel Sekreter’in ihbarı alışını izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 6

Sözleşme ile bağlantı

Taraf Devletler bu Protokol’ün 1’den 5’e kadar olan mad-delerini Sözleşme’ye ek maddeler olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün hükümleri buna göre uygulanır.

40

Madde 7

İmza ve onay

Bu Protokol, Sözleşme’yi imzalamış olan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Protokol, onaylama, ka-bul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet, aynı zamanda veya daha önceden Sözleşme’yi onaylamadıkça, bu Protokol’ü onaylayamaz, kabul edemez veya uygun bulamaz. Onaylama, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilir.

Madde 8

Yürürlüğe giriş

  1. Bu Protokol, beş Avrupa Konseyi üyesi devletin 7. mad-de hükümleri uyarınca Protokol’le bağlanma hususundaki rızalarını bildirdikleri tarihi izleyen ayın birinci günü yürürlü-ğe girer.
  • Protokol’le bağlanma hususundaki rızalarını daha sonra bildiren Sözleşmeci Devletler açısından, bu Protokol onayla-ma belgesinin verilmesi, kabul edilmesi ya da onaylanması tarihini izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 9

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,

  1. her imzalamayı,
  • her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin verilişini,
  • 5 ve 8. maddeler uyarınca bu Protokol’ün her yürür-lüğe giriş tarihini,

41

  • bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi

Konsey üyesi devletlere bildirir.

Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 28 Nisan 1983’te Strazburg’da düzenlen-miştir. Genel Sekreter bunun tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.

42

İnsan Hakları Ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye

ek 7 Numaralı Protokol

Strazburg, 22.XI.1984

4 Kasım 1950 tarihinde Roma’da imzalanan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması’na İlişkin Sözleşme (bun-dan böyle “Sözleşme” diye anılmıştır) yoluyla belirli hak ve özgürlüklerin ortak güvenceye bağlanmasını sağlamak için daha ileri adımlar atmayı kararlaştıran ve burada imzası bu-lunan Avrupa Konseyi üyesi ülkeler,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Yabancıların sınır dışı edilmelerine

ilişkin usuli güvenceler

  1. Bir devletin ülkesinde kurallara uygun olarak ikamet eden bir yabancı, yasaya uygun şekilde verilmiş bir kararın uygulanması dışında sınır dışı edilemez ve bu durumda bir kimse,
  1. sınır dışı edilmesine karşı gerekçeler öne sürebilme,
  • durumunu yeniden inceletme,
  • yukarıdaki amaçlarla, yetkili bir merci önünde veya bu merci tarafından tayin edilecek biri ya da birileri önünde kendini temsil ettirme

hakkını haiz olacaktır.

43

  • Sınır dışı edilmenin kamu düzeni yararı ya da ulusal güvenlik nedenleri açısından gerektiği hallerde, bir yaban-cı yukarıdaki 1. maddenin a, b ve c bentlerinde öngörülen haklarını kullanmadan sınır dışı edilebilir.

Madde 2

Cezai konularda iki dereceli yargılanma hakkı

  1. Bir mahkeme tarafından cezai bir suçtan mahkum edi-len her kişi, mahkumiyet ya da ceza hükmünü daha yüksek bir mahkemeye yeniden inceletme hakkını haiz olacaktır. Bu hakkın kullanılması, kullanılabilme gerekçeleri de dahil ol-mak üzere, yasayla düzenlenir.
  • Bu hakkın kullanılması, yasada düzenlenmiş haliyle önem derecesi düşük suçlar bakımından ya da ilgilinin birinci derece mahkemesi olarak en yüksek mahkemede yargılan-dığı veya beraatini müteakip bunun temyiz edilmesi üzerine verilen mahkumiyet hallerinde istisnaya tabi tutulabilir.

Madde 3

Adli hata halinde tazminat hakkı

Bir kişinin, kesin bir kararla cezai bir suçtan mahkum edil-mesi ve sonradan yeni veya yakın zamanda keşfedilmiş bir delilin kesinlikle yanlış bir adalet uygulaması olduğunu gös-termesi veya kişinin affedilmesi nedeniyle cezai kararın iptal edilmesi halinde, bilinmeyen delilin açıklanmamış olmasının tamamen veya kısmen o kişiye atfedildiğinin ispatlandı-ğı haller dışında, böyle bir mahkumiyet sonucunda cezaya maruz kalan kişi, ilgili devletin yasası ve uygulamasına göre tazmin edilecektir.

44

Madde 4

Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve

cezalandırılmama hakkı

  1. Hiç kimse bir devletin ceza yargılaması usulüne ve yasa-ya uygun olarak kesin bir hükümle mahkum edildiği ya da beraat ettiği bir suçtan dolayı aynı devletin yargısal yetkisi altındaki yargılama usulleri çerçevesinde yeniden yargılana-maz veya mahkum edilemez.
  • Yukarıdaki fıkra hükümleri, yeni veya yakın zamanda ortaya çıkarılan delillerin veya önceki muamelelerde dava-nın sonucunu etkileyebilecek esaslı bir kusurun varlığı du-rumunda, ilgili devletin ceza yargılaması usulü ve yasasına uygun olarak davanın yeniden açılmasını engellemez.
  • Sözleşme’nin 15. maddesi çerçevesinde bu madde ile derpiş olunan yükümlülüklere aykırı hiçbir tedbir alınamaz.

Madde 5

Eşler arasında eşitlik

Eşler evlilikte, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi du-rumunda, kendi aralarında ve çocukları ile ilişkilerinde me-deni haklar ve sorumluluklardan eşit şekilde yararlanırlar. Bu madde devletlerin çocuklar yararına gereken tedbirleri almalarını engellemez.

Madde 6

Ülkesel uygulama

  1. Her devlet imzalama veya onay, kabul ya da uygun bul-ma belgesinin verilmesi sırasında bu Protokol’ün uygulana-cağı toprak ya da toprakları belirtir ve bu toprak veya top-raklara uygulayacağı işbu Protokol hükümlerini ne ölçüde yükümlendiğini ifade eder.

45

  • Her devlet daha sonraki herhangi bir tarihte Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne hitaben yapacağı bir beyanla, bu Protokol’ün uygulanmasını, beyanda belirtilen herhangi diğer bir toprağa da genişletebilir. Bu durumdaki bir toprak bakımından, Protokol, Genel Sekreter’in böyle bir beyanı teslim aldığı tarihten itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izle-yen ayın ilk günü yürürlüğe girer.
  • Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan herhangi bir be-yan, böyle bir beyanda belirtilen toprak açısından, Genel Sekreter’e hitaben yapılan bir bildirim ile geri alınabilir veya değiştirilebilir. Geri alma veya değiştirme, bildirimin Genel Sekreter’e tesliminden sonraki iki aylık sürenin bitimini izle-yen ay başında yürürlüğe girer.
  • Bu madde uyarınca yapılan beyan, Sözleşme’nin 56. maddesinin 1. fıkrası uygun olarak yapılmış sayılır.
  • Onaylama, kabul ya da uygun bulma işlemi sonucu bu Protokol’ün uygulanacağı herhangi bir devlet toprağı ve bu madde uyarınca o devlet tarafından yapılan beyana binaen bu Protokol’ün uygulanacağı topraklardan her biri, 1. mad-dede atıfta bulunulan anlamıyla bir devletin ülkesinden ayrı topraklar olarak mütalaa edilebilir.
  • Bu maddenin 1. ve 2. fıkraları uyarınca beyanda bulu-nan her devlet, sonradan her zaman bu beyanın ilgili oldu-ğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkeme’nin, işbu Protokol’ün 1’den 5’e kadar olan maddelerinden herhangi birine ya da hepsine ilişkin olarak her gerçek kişiden, hükümet dışı her kuruluştan veya her kişi grubundan Sözleşme’nin 34. mad-desi uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

46

Madde 7

Sözleşme ile bağlantı

Taraf devletler, bu Protokol’ün 1’den 6’ya kadar olan mad-delerini Sözleşme’nin ek maddeleri olarak değerlendirecek-lerdir ve Sözleşme’nin tüm hükümleri buna göre uygulana-caktır.

Madde 8

İmza ve onay

Bu Protokol, Sözleşme’yi imza eden Avrupa Konseyi üyesi ülkelerin imzasına açıktır. Bu Protokol onaylama, kabul ya da uygun bulma ile yürürlüğe girecektir. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet aynı anda ya da daha önceden Sözleşme’yi onay-lamadan bu Protokol’ü onaylayamaz, kabul edemez ya da uygun bulamaz. Onay, kabul ya da uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne tevdi edilecektir.

Madde 9

Yürürlüğe giriş

  1. Bu Protokol, Avrupa Konseyi üyesi yedi devletin 8. mad-de hükümlerine uygun bir şekilde bu Protokol’e bağlı kala-caklarını ifade ettikleri tarihten itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir.
  • Herhangi bir üye devletin sonradan bu Protokol’e ka-tılması durumunda, Protokol, o devlet açısından onaylama, kabul ya da uygun bulma belgesinin tevdi edildiği tarihten itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izleyen ayın ilk günü yü-rürlüğe girecektir.

47

Madde 10

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,

  1. her imzalamayı,
  • onay, kabul veya uygun bir şekilde bu Protokol’ün yürürlülük kazanacağı her tarihi,
  • 6. ve 9. maddelere uygun bir şekilde bu Protokol’ün yürürlülüğe gireceği her tarihi,
  • bu Protokol ile ilgili her türlü başka işlemi, bildirimi ya da beyanı,

Konsey üyesi devletlere bildirir.

Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 22 Kasım 1984’te Strazburg’da düzenlen-miştir. Genel Sekreter bunun tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.

48

İnsan Hakları Ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye

ek 12 Numaralı Protokol

Roma, 4.XI.2000

Aşağıda imzası bulunan Avrupa Konseyi üyesi Devletler,

Tüm insanların hukuk önünde eşit oldukları ve hukuk tara-fından eşit derecede korunma hakkına sahip oldukları temel ilkesinden hareketle;

Roma’da 4 Kasım 1950 tarihinde imzalanmış olan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleş-me (aşağıda “Sözleşme” olarak anılacaktır.) çerçevesinde, ayrımcılığın genel olarak yasaklanmasının topluca uygulan-ması yoluyla herkesin eşit olduğunun vurgulanması için ge-rekli tedbirleri almayı kararlaştırarak;

Ayrımcılık yapılmaması ilkesinin, Taraf Devletleri, tam ve etkin bir eşitlik sağlamak amacıyla objektif ve makul gerek-çelere dayanan tedbirler almaktan alıkoymadığını vurgula-yarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Ayrımcılığın genel olarak yasaklanması

  1. Hukuken temin edilmiş olan tüm haklardan yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasi veya diğer kanaatler, ulusal ve sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensup olma, servet, doğum veya herhangi bir diğer statü bakımından hiçbir ay-

49

rımcılık yapılmadan sağlanır.

  • Hiç kimse, 1. paragrafta belirtildiği şekilde hiçbir gerek-çeyle, hiçbir kamu makamı tarafından ayrımcılığa maruz bı-rakılamaz.

Madde 2

Ülkesel uygulama

  1. Her Devlet imzalama veya onay, kabul ya da uygun bul-ma belgesinin verilmesi sırasında bu Protokol’ün uygulana-cağı toprak ya da toprakları belirtir.
  • Her Devlet daha sonraki herhangi bir tarihte Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne hitaben bulunacağı bir beyanla, bu Protokol’ün uygulanmasını, işbu beyanda belirtilen di-ğer bir toprağa genişletebilir. Bu durumda, Protokol, Genel Sekreter’in böyle bir beyanı teslim aldığı tarihten sonraki üç aylık sürenin bitimini izleyen ayın ilk günü belirtilen toprak bakımından yürürlüğe girer.
  • Yukarıdaki iki fıkra uyarınca bulunulan herhangi bir be-yan, böyle bir beyanda belirtilen toprak açısından, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne hitaben yapılan bir bildirim ile geri alınabilir veya değiştirilebilir. Geri alma ve değiştirme, Genel Sekreter’in bu bildirimi teslim aldığı tarihten sonraki üç aylık sürenin bitimini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe gi-rer.
  • Bu madde uyarınca bulunulan bir beyan, Sözleşme’nin
  • maddesinin 1. fıkrasına uygun olarak gerçekleştirilmiş sayılır.
  • Bu Madde’nin 1. veya 2. fıkraları uyarınca beyanda bulu-nan her Devlet, daha sonraki herhangi bir tarihte, bu beyan-da belirtilen ülke veya ülkelerle ilgili olarak, Mahkeme’nin,

50

her gerçek kişiden, sivil toplum kuruluşundan veya her kişi grubundan Sözleşme’nin 34. maddesine göre ve işbu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Madde 3

Sözleşme ile bağlantı

Taraf Devletler bu Protokol’ün 1’den 2’ye kadar olan mad-delerini Sözleşme’ye ek maddeler olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 4

İmza ve onay

Bu Protokol, Sözleşme’yi imzalamış olan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Protokol, onaylama, ka-bul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet, aynı zamanda veya daha önceden Sözleşme’yi onaylamadıkça, bu Protokol’ü onaylayamaz, kabul edemez veya uygun bulamaz. Onaylama, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilir.

Madde 5

Yürürlüğe giriş

  1. Bu Protokol, on Avrupa Konseyi üyesi devletin 4. madde hükümleri uyarınca Protokol’ün bağlayıcı olması hususun-daki rızalarını bildirdikleri tarihten itibaren üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.
  • Bu Protokol’le bağlanma hususundaki rızalarını daha sonra bildiren üye Devletler için Protokol, onay, kabul ya da uygun bulma belgesini teslim ettikleri tarihten itibaren üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

51

Madde 6

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,

  1. her imzalamayı,
  • her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin verilişini,
  • bu Protokol’ün 2. ve 5. maddeler uyarınca her yü-rürlüğe giriş tarihini,
  • bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi

Konsey üyesi devletlere bildirir.

Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 4 Kasım 2000 tarihinde Roma’da düzen-lenmiştir. Genel Sekreter bu Protokol’ün tasdikli örneklerini imza eden bütün Avrupa Konseyi üyesi Devletlere gönde-recektir.

52

İnsan Hakları Ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye ek,

ölüm cezasının her durumda kaldırılmasına dair

13 Numaralı Protokol

Vilnius, 3.V.2002

Aşağıda imzası bulunan Avrupa Konseyi üyesi Devletler,

Demokratik bir toplumda herkesin yaşama hakkının temel bir değer olduğu ve ölüm cezasının kaldırılmasının bu hak-kın korunmasında ve tüm insanların sahip olduğu onurun tanınmasında büyük önem taşıdığı inancıyla;

Roma’da 4 Kasım 1950 tarihinde imzalanan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (aşağıda “Sözleşme” olarak anılacaktır.) teminat altına aldığı yaşama hakkının korunmasını pekiştirmek dileğiyle;

Strazburg’da 28 Nisan 1983 tarihinde imzalanan Sözleşme’ye Ek, Ölüm Cezasının Kaldırılmasına Dair 6 Nu-maralı Protokol’ün savaş ya da yakın savaş tehlikesi zama-nında işlenmiş olan fiiller için verilen ölüm cezalarını Sözleş-me dışı tuttuğunu göz önünde bulundurarak;

Ölüm cezasını her tür durumda kaldırmak için son adımı at-maya karar vererek,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

53

Madde 1

Ölüm cezasının kaldırılması

Ölüm cezası kaldırılmıştır. Hiç kimse bu cezaya çarptırılamaz ve idam edilemez.

Madde 2

Askıya alma yasağı

Sözleşme’nin 15. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleri askıya alınamaz.

Madde 3

Çekince koyma yasağı

Sözleşme’nin 57. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleriyle ilgili hiçbir çekince konulamaz.

Madde 4

Ülkesel uygulama

  1. Her devlet, imza sırasında veya onaylama, kabul ya da uygun bulma belgesinin verilmesi sırasında, bu Protokol’ün uygulanacağı ülkeyi veya ülkeleri belirleyebilir.
  • Her devlet, daha sonra herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle belirte-ceği başka herhangi bir ülkenin bu Protokol’ün uygulanma kapsamına alınmış olduğunu beyan edebilir. Bu ülke bakı-mından Protokol, bildirimin Genel Sekreter tarafından teslim alınışından sonra üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.
  • Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan her bildirim, Genel Sekreter’e gönderilecek bir ihbarla, bildirimde belirtilen ül-keyle ilgili olarak geri çekilebilir ya da değiştirilebilir. Geri

54

çekme ya da değiştirme, ihbarın Genel Sekreter tarafından teslim alınışından sonra üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 5

Sözleşme ile bağlantı

Taraf Devletler bu Protokol’ün 1’den 4’e kadar olan mad-delerini Sözleşme’ye ek maddeler olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 6

İmza ve onay

Bu Protokol, Sözleşme’yi imzalamış olan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Protokol, onaylama, ka-bul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet, aynı zamanda veya daha önceden Sözleşme’yi onaylamadıkça, bu Protokol’ü onaylayamaz, kabul edemez veya uygun bulamaz. Onaylama, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilir.

Madde 7

Yürürlüğe giriş

  1. Bu Protokol, on Avrupa Konseyi üyesi devletin 6. madde hükümleri uyarınca Protokol’ün bağlayıcı olması hususun-daki rızalarını bildirdikleri tarihten itibaren üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.
  • Bu Protokol’le bağlanma hususundaki rızalarını daha sonra bildiren üye Devletler için Protokol, onay, kabul ya da uygun bulma belgesini teslim ettikleri tarihten itibaren üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

55

Madde 8

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,

  1. her imzalamayı,
  • her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin verilişini,
  • bu Protokol’ün 4. ve 7. maddeler uyarınca her yü-rürlüğe giriş tarihini,
  • bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi

Konsey üyesi devletlere bildirir.

Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 3 Mayıs 2002 tarihinde Vilnius’da düzen-lenmiştir. Genel Sekreter bu Protokol’ün tasdikli örneklerini imza eden bütün Avrupa Konseyi üyesi Devletlere gönde-recektir.