BM İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani ve Küçültücü Muameleye veya Cezaya Karşı Sözleşme

İŞKENCE VE DİĞER ZALİMANE GAYRIİNSANİ VEYA KÜÇÜLTÜCÜ
MUAMELE VEYA CEZAYA KARŞI BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SÖZLEŞMESİ
10 Aralık 1984
Bu Sözleşmeye Taraf olan Devletler;
Birleşmiş Milletler Antlaşmasında ilan edilen ilkelere uygun olarak insanlık aleminin tüm
mensuplarının eşit ve vazgeçilmez haklarının tanınmasının, dünyada hürriyetin, adaletin ve
barışın temelini oluşturduğunu düşünerek,
Bu hakların, kişinin haysiyetine bağlı olarak meydana geldiğini kabul ederek,
Devletlerin Birleşmiş Milletler Antlaşması ve özellikle 55’inci madde gereğince İnsan Hakları
ve Ana Hürriyetlerine saygıyı dünyada yaymak ve bunlara uyma yükümlerini düşünerek,
Hiç kimsenin işkence veya zalimane, gayrıinsani veya küçültücü muamele veya cezaya tabi
tutulmamasını öngören, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 5 ve Uluslararası Medeni ve
Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin 7’nci maddelerini dikkate alarak,
Genel Kurul tarafından 9 Aralık 1975 tarihinde kabul edilen, İşkenceye ve Diğer Zalimane,
Gayrıinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Tabi Tutulan Kimselerin Korunmaları
Hakında Beyanname’yi keza dikkate alarak,
Bütün dünyada işkence ve diğer zalimane, gayrıinsani veya küçültücü muamele veya cezaya
karşı mücadeleyi daha etkinleştirmeyi arzulayarak,
Aşağıdaki maddeler üzerinde anlaşmışlardır.
KISIM I
Madde 1

  1. Sözleşme amaçlarına göre, ” işkence ” terimi, bir şahsa veya bir üçüncü şahsa, bu şahsın
    veya üçüncü şahsın işlediği veya işlediğinden şüphe edilen bir fiil sebebiyle, cezalandırmak
    amacıyla bilgi veya itiraf elde etmek için veya ayrım gözeten herhangi bir sebep dolayısıyla
    bir kamu görevlisinin veya bu sıfatla hareket eden bir başka şahsın teşviki veya rızası veya
    muvafakatıyla uygulanan fiziki veya manevi ağır acı veya ızdırap veren bir fiil anlamına gelir.
    Bu yalnızca yasal müeyyidelerin uygulanmasından doğan, tabiatında olan veya arızi olarak
    husule gelen acı ve ızdırabı içermez.
  2. Bu madde, konu hakkında daha geniş uygulama hükümleri ihtiva eden herhangi
    uluslararası bir belge veya milli mevzuata helal getirmez.
    Madde 2
  3. Sözleşmeye Taraf Devlet, yetkisi altındaki ülkelerde işkence olaylarını önlemek için etkili
    kanuni, idari, adli veya başka tedbirleri alacaktır.
  4. Hiçbir istisnai durum, ne harp hali ne de bir harp tehdidi, dahili siyasi istikrarsızlık veya
    herhangi başka bir olağanüstü hal, işkencenin uygulanması için gerekçe gösterilemez.
  5. Bir üst görevlinin veya bir kamu merciinin emri, işkencenin haklılığına gerekçe kabul
    edilemez.
    Madde 3
  6. Hiçbir Taraf Devlet bir şahsı, işkence ye tabi tutulacağı tehlikesinde olduğuna dair esaslı
    sebeplerin bulunduğu kanaatini uyandıran başka devlete geri göndermeyecek, sınırdışı
    etmeyecek veya iade etmeyecektir.
  7. Bu gibi esaslı sebeplerin bulunup bulunmadığını tayin maksadıyla, yetkili merciler,
    sözkonusu devlette mümkün olduğu kadar sistemli biçimde yaygın, açık seçik ve kütlevi insan
    hakları ihlalleri bulunup bulunmadığı dahil tüm ilgili hususları göz önünde tutacaktır.
    Madde 4
  8. Her Taraf Devlet, tüm işkence eylemlerinin kendi ceza kanununa göre suç olmasını
    sağlayacaktır. Aynı şekilde, işkence yapmaya teşebbüs ve işkenceye iştirak veya suç ortaklığı
    yapan şahsın fiili suç sayılacaktır.
  9. Her Taraf Devlet, fiilleri ağırlıklarını dikkate alarak uygun müeyyidelerle cezalandıracaktır.
    Madde 5
  10. Her Taraf Devlet, aşağıdaki hallerde, 4. maddede zikredilen suçlar üzerinde kendi yetkisini
    tesis etmek için gerekli olabilecek tedbirleri alacaktır.
    a) Suçlar yetkisi altındaki ülkelerde veya bu Devlete kayıtlı bir gemi veya uçakta işlenmişse,
    b) İtham olunan sanık bu Devlet uyrukluğunda ise,
    c) İşkence suçu mağduru bu Devletin uyrukluğunda olup, bu Devletin uygun görmesi halinde,
  11. Aynı şekilde her Taraf Devlet, itham olunan şahsın kendi yetkisi altındaki ülkelerde
    bulunması ve bu şahsi 8. maddeye uygun olarak bu maddenin 1. paragrafında zikredilen
    Devletlerden herhangi birisine iade etmediği takdirde kendi yetkisini tesis etmek için lüzumlu
    olabilecek tedbirleri alacaktır.
  12. Bu Sözleşme iç hukuka uygun olarak uygulanan herhangi bir ceza yetkisini bertaraf
    etmemektedir.
    Madde 6
  13. Kendisinde mevcut bilgilerin incelenmesini müteakip, tatmin olması üzerine, şartlar
    gerektiriyor ise, 4. maddede zikredilen herhangi bir suçu işlediği iddia edilen şahsın ülkesinde
    bulunduğu herhangi bir Sözleşmeye Taraf Devlet bu şahsı tutuklayacak veya hazır
    bulunmasını sağlayacak diğer hukuki tedbirleri alacaktır. Tutuklama ve öteki hukuki tedbirler,
    bu Devlet kanununda öngörüldüğü şekilde sağlanacak ancak sadece herhangi bir ceza veya
    iade kovuşturmasının başlatılmasına imkan sağlayacak kadar devam edebilecektir.
  14. Bu Devlet derhal olayların bir ön soruşturmasını yapacaktır.
  15. Bu maddenin 1. paragrafına uygun şekilde tutuklanan her şahıs, uyruğunda olduğu
    Devletin, vatansız ise mutad olarak ikamet ettiği Devletin uygun en yakın temsilcisi ile derhal
    haberleşmesine yardımcı olunacaktır.
  16. Bir Devlet, bu maddeye uygun olarak, bir şahsı tutukladığında 5. maddenin 1. paragrafında
    atıf yapılan Devletlere derhal şahsın tutuklandığını ve tutuklanmasını gerektiren şartları
    bildirecektir. Bu maddenin 2. paragrafında öngörülen ön soruşturma işlemini tamamlayan
    Devlet vardığı sonuçları bu Devletlere hemen bildirecek ve yetkisini kullanıp
    kullanmayacağını da belirtecektir.
    Madde 7
  17. Yetkisi altındaki ülkelerde 4. maddede zikredilen herhangi bir suçu işlediği iddia olunan bir
    şahsın bulunduğu Taraf Devlet, 5. maddedeki halleri teemmül ettikten sonra, sanığı iade
    etmediği takdirde, kovuşturma amacıyla dosyayı yetkili mercilerine intikal ettirecektir.
  18. Bu merciler, o Devletin kanunları gereğince ciddi nitelikte diğer herhangi bir suç olayında
    olduğu gibi aynı şekilde karar alacaklardır. 5. maddenin 2. paragrafında atıf yapılan hallerde
    kovuşturma ve mahkumiyet için gerekli delil ölçüleri 5. maddenin, 1. paragrafındaki hallere
    uygulananlardan hiçbir şekilde daha az kesin olmayacaktır.
  19. 4’üncü maddede zikredilen suçlardan herhangi birisi ile ilgili olarak hakkında kovuşturma
    yapılan herhangi bir şahsa, kovuşturmanın tüm safhalarında adil muamele garanti edilecektir.
    Madde 8
  20. Taraf Devletler arasında mevcut herhangi bir suçluların iadesi sözleşmesinde, 4. maddede
    zikredilen suçlar, iade edilebilir suçlar meyanında kabul edilecektir. Taraf Devletler bu gibi
    suçları aralarında yapılacak bir suçluların iadesi sözleşmesine iade edilir suçlar olarak dahil
    etmeyi yükümlenmişlerdir.
  21. İadeyi bir sözleşmenin mevcudiyeti şartına bağlayan bir Taraf Devlet aralarında iade
    sözleşmesi olmayan sözleşmeye Taraf diğer bir Devletten iade için talep aldığı takdirde, bu
    suçlarla ilgili olarak bu Sözleşmeyi iade için bir hukuki temel olarak düşünebilir. İade, talep
    edilen Devlet kanununun diğer şartlarına tabi olacaktır.
  22. İadeyi bir sözleşmenin bulunması şartına bağlamayan Taraf Devletler talep olunan Devletin
    kanunu tarafından öngörülen şartlara bağlı olarak aralarında bu suçları iade edilir suçlar
    sayacaklardır.
  23. Bu suçlar, Taraf Devletler arasında iade amacıyla sadece meydana geldikleri yerde değil,
    fakat aynı zamanda 5. maddenin 1. paragrafına göre Devletlerin yetkilerini tesis etmeleri
    istenilen ülkelerinde de işlenmiş gibi işleme tabi tutulacaktır.
    Madde 9
  24. 4. maddede zikredilen suçlardan herhangi biri dolayısıyla yürütülen kovuşturmalarla ilgili
    olarak, kovuşturma için gerekli tüm delillerin sunulması dahil Taraf Devletler birbirine en
    geniş adli yardımı sağlayacaklardır.
  25. Taraf Devletler, bu maddenin 1. paragrafı gereğince yükümlülüklerini, aralarında mevcut
    olabilecek herhangi bir karşılıklı adli yardım sözleşmesine uygun olarak yerine
    getireceklerdir.
    Madde 10
  26. Her Taraf Devlet, işkencenin yasaklanmasına dair eğitim ve bilginin kanun uygulayıcı
    personel, sivil veya askeri, tıbbi personel, kamu görevlileri ve herhangi bir şekilde tutaklanan,
    nezarete alınan veya hapsedilen (cezaevine konulan) herhangi bir şahsın tutuklanması,
    sorgulanması veya muamelesiyle ilgilenebilecek diğer şahısların eğitim programına dahil
    edilmesini sağlayacaktır.
  27. Her Taraf Devlet, bu gibi kişilerin görev ve yetkilerine dair yayınlanan kurallar veya
    talimatlara bu yasaklamayı da dahil edecektir.
    Madde 11
    Her Taraf Devlet, işkence olaylarını önlemek maksadıyla, yetkisi altındaki ülkelerde herhangi
    bir şekilde tutuklanan, nezarete alınan veya hapsedilen kişilerin tutuklanması ve tabi
    tutulacağı muamele ile ilgili düzenlemeleri ve bunlara ait sorgulama kurallarını, talimatları,
    yöntemleri ve uygulamaları sistematik şekilde gözden geçirecektir.
    Madde 12
    Her Taraf Devlet, yetkisi altındaki ülkelerde bir işkence eyleminin işlendiğine inanmak için
    ciddi sebepler mevcut olan her halde, yetkili mercilerin derhal ve tarafsız soruşturma
    yürütmelerini sağlayacaktır.
    Madde 13
    Her Taraf Devlet, kendi yetkisi altındaki ülkelerde işkenceye maruz kaldığını iddia eden
    herhangi bir şahsın yetkili mercileri şikayet hakkını ve davasının bu mercilerle hemen ve
    tarafsızca incelenmesini sağlayacaktır. Şikayetçinin ve tanıkların şikayet veya şahadetin bir
    sonucu olarak, tüm fena muamele veya tehdide karşı korunmalarını sağlamak için önlemler
    alınacaktır.
    Madde 14
  28. Her Taraf Devlet kendi hukuk sistemi dahilinde işkence eylemi mağdurunun zararının
    karşılanmasını ve mümkün olan rehabilitasyon imkanları dahil uygulanabilir, adil ve yeterli
    bir tazminat hakkına sahip olmasını temin edecektir. İşkence eylemi sonucu mağdurun ölmesi
    halinde bakmakla yükümlü olduğu muhtaçları tazminat almaya yetkili olacaklardır.
  29. Bu madde, mağdurun veya diğer şahısların milli kanuna göre mevcut olabilecek tazminat
    hakkını hiçbir şekilde etkilemeyecektir.
    Madde 15
    Her Taraf Devlet işkence yapılarak alındığı tespit olunan herhangi bir ifadenin, işkence
    yapmakla itham olunan kişi aleyhinde delil olarak kullanılması hariç, herhangi bir
    kovuşturmada delil olarak kabul edilmemesini sağlayacaktır.
    Madde 16
  30. Her Taraf Devlet, yetkisi altındaki ülkelerde 1’inci maddede tanımlandığı şekilde işkence
    derecesine varmayan diğer zalimane, gayrıinsani veya küçültücü muamele veya ceza gibi
    fiillerin, bir kamu görevlisi tarafından veya onun teşviki veya açık veya gizli muvafakatı ile
    veya resmi sıfatıyla hareket eden bir başka şahıs tarafından işlenmesini önlemeyi
    üstlenecektir. Özellikle, 10, 11, 12 ve 13. maddelerde yer alan yükümlülükler zalimane,
    gayrıinsani veya küçültücü ceza veya muamele şeklindeki diğer işkence biçimlerine de
    uygulanacaktır.
  31. Bu Anlaşma hükümleri zalimane, gayrıinsani veya küçültücü muamele veya cezayı
    yasaklayan veya iade veya sınır dışı etmeyi ilgilendiren herhangi bir başka uluslararası belge
    veya milli hukuk hükümlerine zarar vermeyecektir.
    KISIM II
    Madde 17
  32. Bundan sonra belirtilecek görevleri yerine getirmek üzere İşkencenin Önlenmesi Komitesi
    (bundan böyle Komite şeklinde atıf yapılacaktır) kurulacaktır. Komite, insan hakları alanında
    yüksek ahlaki yetenek ve yetkileriyle tanınmış, kişisel ehliyetleriyle hizmet edecek on
    uzmandan oluşacaktır. Uzmanlar Taraf Devletler tarafından seçilecek ve bu seçimde, hakça
    coğrafi dağılım ile hukuki deneyimi olan bazı kişilerin Komiteye katılmasının faydası göz
    önünde tutulacaktır.
  33. Komite üyeleri Taraf Devletler tarafından tayin edilen kişiler listesinden gizli oyla
    seçilecektir. Her Taraf Devlet kendi uyrukları arasından bir kişi tayin edebilecektir. Taraf
    Devletler, İşkencenin Önlenmesi Komitesinde hizmet vermeye arzulu ve aynı zamanda
    Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi gereğince tesis olunan İnsan Hakları
    Komitesinin de üyesi olan kişilerin tayinindeki yararı hatırda tutacaklardır.
  34. Komite üyeleri seçimi, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından toplanacak Taraf
    Devletlerin iki yıllık toplantılarında yapılacaktır. Taraf Devletlerin üçte ikisinin ekseriyet
    teşkil edeceği bu toplantılarda, en fazla sayıda oyu elde eden ve hazır bulunan ve oy veren
    Taraf Devlet temsilcilerinin oylarının mutlak çoğunluğunu alan kişiler Komite üyesi
    seçilecektir.
  35. İlk seçim, Sözleşmenin yürürlüğe girdiği günü takip eden aytı aydan daha geç olmayan bir
    tarihte yapılacaktır. Her bir seçimden en aşağı dört ay önce, Birleşmiş Milletler Genel
    Sekreteri kendi adaylarını üç ay içinde sunmaları için Taraf Devletlere bir mektupla çağrıda
    bulunacaktır. Genel Sekreter, bu şekilde tayin olunan tüm şahısların alfabetik düzende bir
    listesini, bunları tayin eden Taraf Devletleri de işaret ederek belirleyecek ve Taraf Devletlere
    sunacaktır.
  36. Komite üyeleri dört yıl içinde seçileceklerdir. Aday gösterildikleri takdirde yeniden
    seçilebileceklerdir. Bununla birlikte, ilk seçimde göreve atanan beş üyenin görev süresi, iki
    yılın sonunda sona erecek, ilk seçimden hemen sonra bu beş üyenin isimleri bu maddenin 3.
    paragrafında atıf yapılan toplantının başkanı tarafından kura ile seçilecektir.
  37. Bir Komite üyesinin ölümü veya başka herhangi bir sebeple artık komite görevlerini yerine
    getirmemesi halinde kendisini tayin eden Taraf Devlet kendi uyrukları arasından Taraf
    Devletlerin çoğunluğunun tasvibine bağlı olmak kaydıyla kalan süre için bir başka uzman
    tayin edecektir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından teklif olunan tayinin
    bildirilmesinden itibaren altı hafta içinde Taraf Devletlerden yarısı veya daha fazlası
    tarafından karşı çıkılmadıkça, yapılan işlem kabul edilmiş sayılacaktır.
  38. Taraf Devletler görevlerini yaptıkları esnada Komite üyelerinin masraflarından sorumlu
    olacaklardır.
    Madde 18
  39. Komite, görevlilerini iki yıllık bir süre için seçecektir. Bunlar yeniden seçilebileceklerdir.
  40. Komite kendi çalışma kurallarını tesis edecek, ancak bu kurallar, diğer hususlar meyanında
    aşağıdaki hususları ihtiva edecektir.
    a) Altı üye çoğunluk nisabını teşkil edecektir.
    b) Komite kararları mevcut üyelerin çoğunluk oyu ile alına-caktır.
  41. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bu Sözleşme gere-ğince Komite görevlerinin etkin
    şekilde icrası için gerekli personel ve kolaylıkları sağlayacaktır.
  42. Taraf Devletler, Komite ile Taraf Devletlerin yaptıkları toplantılarda doğan masraflardan,
    bu maddenin 3. paragrafına uygun olarak Birleşmiş Milletlerce karşılanan personel masrafı ve
    kolaylıklar gibi Birleşmiş Milletlerce ödenenler dahil sorumlu olacaklardır.
    Madde 19
  43. Taraf Devletler, bu Sözleşmenin ilgili Taraf Devlet için yürürlüğe girmesinden sonra bir yıl
    içinde Sözleşme gereğince üstlendikleri yükümlülüklerini yerine getirmek için aldıkları
    tedbirler hakkında her dört senede bir Komiteye tamamlayıcı raporlar ve Komitenin
    isteyebileceği bu gibi raporları sunacaklardır.
  44. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri raporları tüm Taraf Devletlere gönderecektir.
  45. Her rapor, üzerinde uygun görebileceği genel yorumları yapabilecek olan Komite
    tarafından incelenecek ve bunlar ilgili Taraf Devlete gönderilecektir. Bu Taraf Devlet
    tercihine göre gözlemleriyle bu rapora karşılık verebilir.
  46. Komite, kendi takdiri çerçevesinde 24. maddeye uygun olarak verilen yıllık raporuna, ilgili
    Taraf Devletten rapor hakkında alınmış görüşlerle birlikte, bu maddenin 3. paragrafına göre
    yaptığı yorumların da dahil edilmesine karar verebilir. İlgili Taraf Devletçe istenmiş ise
    Komite keza bu maddenin 1. paragrafı gereğince sunulan raporun bir kopyasını da raporuna
    dahil edebilir.
    Madde 20
  47. Komitenin, bir Taraf Devletin ülkesinde işkencenin sistematik bir şekilde uygulandığına
    dair inandırıcı bilgi alması halinde Komite, İlgili Taraf Devleti, bu bilginin incelenmesinde
    işbirliği yapmaya ve bu maksatla alınan bilgi dolayısıyla gözlemlerini sunmaya davet
    edecektir.
  48. Komite, ilgili Taraf Devletin sunmuş olabileceği gözlemleri olduğu kadar, temin
    edilebilecek ilgili başka malumatı da dikkate alarak, gerekli olduğuna karar verdiğinde,
    üyelerinden birini veya daha fazlasını gizli bir soruşturma yapmak ve acilen Komiteye rapor
    vermek üzere tayin edebilir.
  49. Soruşturma bu maddenin 2. paragrafına uygun olarak yapılmış ise, Komite ilgili Taraf
    Devletin işbirliğini isteyecektir. Bu Taraf Devlet ile anlaşmaya varılarak, böyle bir soruşturma
    o devlet ülkesine bir ziyareti de içerebilir.
  50. Bu maddenin 2. paragrafı ile uyumlu olarak görevli üye veya üyelerin bulgularını
    inceledikten sonra, Komite, bu bulguları duruma göre uygun gördüğü yorumları ve
    önerileriyle birlikte ilgili Taraf Devlete gönderecektir.
  51. Bu maddenin 1. ve 4. paragraflarında zikredilen tüm işlemler gizli olacaktır ve işlemlerin
    bütün aşamalarından Taraf Devletin işbirliği aranacaktır. 2. paragrafa uygun şekilde yapılan
    soruşturmanın ikmal edilmesinden sonra Komite, ilgili Taraf Devlet ile istişareyi müteakip 24.
    maddeye uygun olarak düzenlediği yıllık raporunda, işlemlerin sonuçlarının bir özetinin yer
    almasına karar verebilir.
    Madde 21
  52. Bu Sözleşmeye Taraf olan bir Devlet bu madde hükmü dairesinde herhangi bir zamanda,
    bir Taraf Devletin diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşmeye göre yükümlülüklerini yerine
    getirmediği hususunda Komitenin şikayetleri alma ve inceleme yetkisini tanıdığını beyan
    edebilir. Bu gibi şikayetler sadece Komitenin kendisi ile ilgili olarak yetkisini bir beyanla
    tanıyan bir Taraf Devlet tarafından yapılması halinde bu maddede vazedilen usullere uygun
    olarak kabul edilebilir ve incelenebilir. Komite tarafından hiçbir şikayet, böyle bir beyanı
    yapmamış bulunan Taraf Devleti ilgilendirdiği takdirde incelenmeyecektir. Bu madde
    gereğince alınan şikayetler aşağıdaki usule göre işleme konulacaktır:
    a) Bir Taraf Devlet, diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşme hükümlerini uygulamadığını
    düşündüğü takdirde, yazılı bir başvuru ile, meseleyi o Taraf Devletin dikkatine getirebilir. Bu
    başvurunun alınmasından itibaren üç ay içerisinde başvuruyu alan Devlet, mümkün ve ilgili
    olduğu nispette, konu hakkında uygulanan veya uygulanması düşünülen ulusal kurallar ve
    tazmin yollarına atıfla, bunları ihtiva edecek şekilde, meseleyi izah eden bir açıklamayı veya
    başka herhangi bir beyanını yazılı olarak, başvuruyu gönderen Devlete verecektir.
    b) İlk başvurunun kabul eden Devlet tarafından alınma-sından itibaren altı ay içerisinde her
    iki ilgili Taraf Devletin tatmin olacağı şekilde halledilmediği takdirde; bu Devletlerden her
    biri, Komiteye ve öteki Devlete yapacağı bir bildiri ile konuyu Komiteye intikal ettirmek
    hakkına sahip olacaktır.
    c) Komite, genel olarak kabul edilmiş bulunan Devletler Hukuku prensiplerine uygun şekilde,
    konu ile ilgili olarak tüm ulusal tazmin yollarına başvurulduğunu ve bunların tüketildiğini
    tespit ettikten sonra, sadece bu durumda bu madde gereğince kendisine intikal ettirilen
    meseleyi inceleyecektir. Bu kural, tazmin yollarının uygulanmasının, makul olmayan şekilde,
    geciktirildiği veya bu Sözleşmenin ihlalinden dolayı mağdur olan şahsa etkin bir yardım
    sağlanması muhtemel değil ise, geçerli olmayacaktır.
    d) Komite bu madde gereğince şikayetleri incelerken kapalı toplantılar yapacaktır.
    e) Komite (c) alt-paragrafı hükümlerine bağlı olmak kaydıyla, bu Sözleşmede öngörülen
    yükümlülüklere saygı gösterilmesi esasına dayalı olarak, meselenin dostane çözümlenmesi
    maksadıyla arabuluculuğunu ilgili Taraf Devletlere sunacaktır. Komite, bu amaçla, uygun
    görülen ahvalde, ayrı bir uzlaştırıcı komisyon kuracaktır.
    f) Komite, bu madde gereğince herhangi bir mesele kendisine gönderildiğinde, ilgili Taraf
    Devletlere (b) altparagrafında atıf yapılan ilgili malumatı tevdi etmeleri için çağrıda
    bulunabilir.
    g) (b) alt paragrafında atıf yapılan ilgili Taraf Devletler, konu Komite tarafından incelendiği
    sırada temsil edilmek ve sözlü veya yazılı takdimlerde bulunmak hakkını haiz olacaklardır.
    h) Komite, (b) alt-paragrafı gereğince bildirimin alındığı tarihi takiben on iki ay içerisinde bir
    rapor sunacaktır:
    (i) Komite (e) alt-paragrafı şartları dahilinde bir çözüme u-laşıldığı takdirde raporunu
    olayların kısa bir beyanı ve varılan çözüme inhisar ettirecektir.
    (İİ) (e) alt paragrafı dahilinde bir çözüme ulaşılmaması halinde, komite raporunu olayların
    kısa bir açıklamasına tahsis edecek, ilgili Taraf Devletler tarafından yapılan yazılı takdimler
    ve sözlü takdimlerin tutanağı rapora eklenecektir.
    Her meselede, rapor ilgili Taraf Devletlere tebliğ edilecektir.
  53. Bu madde hükümleri bu Sözleşmeye Taraf beş Devletin bu maddenin 1. paragrafı
    dairesinde beyanda bulunmalarıyla uygulamaya konulacaktır. Bu beyanlar Taraf Devletler
    tarafından bir örneğini diğer taraf Devletlere gönderecek olan Birleşmiş Milletler Genel
    Sekreterine tevdi olunacaktır. Yapılan bu beyan, Genel Sekretere herhangi bir zamanda
    yapılacak başka bir beyan ile geri alınabilir. Bu geri alma, bu maddeye göre evvelce
    gönderilmiş bir şikayet konusunun incelenmesine zarar vermeyecektir; Birleşmiş Milletler
    Genel Sekreteri beyanda bulunmadıkça herhangi bir Taraf Devlet tarafından başkaca şikayet
    alınmayacaktır.
    Madde 22
  54. Bu Sözleşmeye Taraf bir Devlet, Sözleşme hükümlerinin bir Taraf Devletçe ihlalinden
    mağdur olduğunu iddia eden kendi yetkisi altındaki kişelerden gelen veya onlar adına yapılan
    şikayetleri almak ve incelemek için Komitenin yetkisini bu madde gereğince tanıdığını her
    zaman beyan edebilir. Yapılan şikayet böyle bir beyanı yapmayan Taraf Devleti ilgilendirdiği
    takdirde, Komite tarafından alınmayacaktır.
  55. Komite, bu madde gereğince yazılmış imzasız veya bu gibi şikayet gönderme hakkının
    suistimal edildiğini veya Sözleşme hükümleriyle bağdaşmayan herhangi bir şikayeti kabul
    edilmez sayacaktır.
  56. Komite 2. paragraf hükümlerine bağlı olarak, bu madde gereğince kendisine gönderilen
    herhangi bir şikayeti 1. paragraf gereğince beyanda bulunan ve Sözleşmenin herhangi bir
    hükmünü ihlal ettiği ileri sürülen Taraf Devletin dikkatine sunacaktır. Hakkında şikayet olan
    Devlet, altı ay içerisinde meseleyi aydınlatan yazılı izah veya beyanlarını ve var ise yapılan
    tazminatı Komiteye sunacaktır.
  57. Komite bu madde hükmü dairesinde aldığı şikayetleri kişi ve ilgili Taraf Devletçe veya
    onlar adına sağlanan tüm bilgilerin ışığında inceleyecektir.
  58. Komite bir kişiden aldığı şikayetleri aşağıdaki hususları tespit etmedikçe bu madde
    gereğince tetkik etmeyecektir:
    a) Aynı konunun başka uluslararası tahkik veya çözüm usulü çerçevesinde incelenmiş ve
    halen de inceleniyor olmaması;
    b) Kişinin tüm ulusal kanun yollarını tüketmiş olması; kanuni yolların uygulanmasının makul
    olmayan şekilde uzaması veya bu Sözleşmenin ihlalinden dolayı mağdur olan şahsın zararını
    etkin bir şekilde karşılamamasının muhtemel olması halinde bu bir kural sayılamayacaktır.
  59. Komite bu madde gereğince şikayetlerini incelerken kapalı toplantı yapacaktır.
  60. Komite görüşlerini ilgili Taraf Devlete ve kişiye bildirecektir.
  61. Bu madde hükümleri bu Sözleşmeye Taraf beş Devletin bu maddenin 1. paragrafı
    gereğince beyanda bulunmalarıyla yürürlüğe girecektir. Bu beyanlar Taraf Devletler
    tarafından birer örneği öteki Taraf Devletlere göndermek üzere Birleşmiş Milletler Genel
    Sekreterine tevdi olunacaktır. Yapılan beyan, herhangi bir zamanda Genel Sekretere yapılacak
    bir bildiri ile geri alınabilecektir. Böyle bir geri alma bu madde gereğince yapılmış herhangi
    bir şikayetin bir konusunun incelenmesine zarar vermeyecektir. Genel Sekreter tarafından
    beyanın geri alındığına dair tebligatın alınmasından sonra, Taraf Devlet yeni bir beyanda
    bulunmadıkça, kişi veya onun adına bu madde gereğince başkaca şikayet kabul
    edilmeyecektir.
    Madde 23
    Komite ve 21. maddenin 1 (e) paragrafı gereğince tayin olunan ayrı uzlaştırma
    komisyonlarının üyeleri, Birleşmiş Milletler İmtiyaz ve Muafiyetleri Sözleşmesinin ilgili
    bölümlerinde yer alan Birleşmiş Milletler uzmanlarına tanınan imtiyaz, muafiyet ve
    kolaylıklarından yararlanacaklardır.
    Madde 24
    Komite Sözleşme gereğince yaptığı faaliyetleri hakkında Birleşmiş Milletler Genel Kuruluna
    ve Taraf Devletlere yıllık bir rapor sunacaktır.
    KISIM III
    Madde 25
  62. Bu Sözleşmeye bütün Devletlerin imzasına açıktır.
  63. Bu Sözleşme onaylamaya tabidir. Onaylama belgeleri Birleşmiş Milletler Genel
    Sekreterine tevdi edilecektir.
    Madde 26
    Bu Sözleşmeye tüm Devletlerin katılmasına açıktır. Katılma, Birleşmiş Milletler Genel
    Sekreterine tevdi edilecektir.
    Madde 27
  64. Bu Sözleşme Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri nezdine yirminci onaylama veya katılma
    belgesinin tevdi edildiği günden sonra otuz gün içinde yürürlüğe girecektir.
  65. Sözleşmeyi, yirminci onaylama veya katılma belgesinin tevdiinden sonra onaylayan veya
    katılan her bir Devlet için Sözleşme onaylama veya katılma belgesinin tevdiini takibeden
    otuzuncu gün yürürlüğe girecektir.
    Madde 28
  66. Her Devlet bu Sözleşmenin imzalanması; onaylanması veya ona katılma sırasında
    Komitenin 20. maddede öngörülen yetkisini kabul etmediğini beyan edebilir.
  67. Bu maddenin 1. paragrafına uygun olarak çekince koyan her Taraf Devlet, Birleşmiş
    Milletler Genel Sekreterine hitaben yapacağı bir bildiri ile bu çekinceyi geri alabilir.
    Madde 29
  68. Bu Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet bir değişiklik önerisinde bulunabilir ve bunu
    Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine gönderebilir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bunun
    üzerine önerilen değişikliği, öneri üzerinde inceleme ve oylama yapmak maksadıyla bir Taraf
    Devletler konferansı toplanmasını tercih edip etmediklerini kendisine bildirmeleri ricasıyla,
    Taraf Devletlere intikal ettirecektir. Bu şekilde bir bildirinin yapıldığı tarihten sonra dört ay
    içerisinde Taraf Devletlerin en az üçte birinin böyle bir konferansın toplanmasını istemeleri
    halinde, Genel Sekreter, Birleşmiş Milletler himayesinde konferansı toplantıya çağıracaktır.
    Konferansta hazır bulunan Taraf Devletlerin çoğunluğu tarafından kabul edilen herhangi bir
    değişiklik ve yapılan oylama Genel Sekreter tarafından kabul edilmek üzere tüm Taraf
    Devletlere tevdi olunacaktır.
  69. Bu maddenin 1. paragrafına uygun şekilde kabul edilen bir değişiklik, bu Sözleşmeye Taraf
    Devletlerin üçte ikisinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine kendi ilgili anayasal usullerine
    uygun olarak yapılan değişikliği kabul ettiklerini bildirmeleriyle yürürlüğe girecektir.
  70. Değişiklik yürürlüğe girdiğinde, bunları kabul etmiş olan Taraf Devletler hakkında
    bağlayıcı olacak, diğer Taraf Devletler bu Sözleşme hükümleriyle ve daha önce kabul etmiş
    oldukları değişikliklerle bağlı olacaklardır.
    Madde 30
  71. İki veya daha ziyade Taraf Devletler arasında bu Sözleşmenin yorumlanması ve
    uygulanmasını ilgilendiren müzakere ile çözümlenemeyen herhangi bir anlaşmazlık,
    bunlardan birinin talebiyle hakeme havale edilecektir. Hakem talebinin yapıldığı tarihten
    itibaren altı ay içerisinde taraflar hakem teşkili üzerinde anlaşmaya varamazlar ise, bu
    taraflardan herhangi birisi anlaşmazlığı Divan Statüsüne uygun olarak yapılacak bir talep ile
    Uluslararası Adalet Divanına intikal ettirebilecektir.
  72. Her Devlet bu Sözleşmenin imzalanması veya onaylanması veya buna katılması sırasında
    bu maddenin 1. paragrafı ile bağlı olmadığını beyan edebilir. Diğer Taraf Devletler, böyle bir
    çekince koymuş olan herhangi bir Taraf Devlet ile ilgili olarak bu maddenin 1. paragrafı ile
    bağlı olmayacaktır.
  73. Bu maddenin 2. paragrafına uygun olarak çekince koyan herhangi bir Taraf Devlet,
    Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine yapacağı bir bildirim ile bu çekincesini her zaman geri
    alabilir.
    Madde 31
  74. Bir Taraf Devletin bu Sözleşmeyi Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine yapacağı yazılı
    bildirim ile feshedilebilir. Fesih, bildirimin Genel Sekreter tarafından alındığı tarihi takibeden
    bir yıl sonra geçerli olur.
  75. Böyle bir fesih, hem yürürlüğe girdiği tarihten önce meydana gelen bir fiil veya ihmal ile
    ilgili olarak Taraf Devletin bu Sözleşme gereğince yükümlülüklerinden kurtarıcı etki
    yapmayacak, hem de fesih işlemi, yürürlüğe girmesinden önceki bir tarihte Komite tarafından
    zaten incelemeye alınan herhangi bir meselenin tetkikine herhangi bir şekilde zarar
    vermeyecektir.
  76. Bir taraf Devletin feshi ihbarının yürürlüğe girmesini takibeden tarihte, Komite, o Devleti
    ilgilendiren yeni bir meselenin tekikine başlamayacaktır.
    Madde 32
    Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Birleşmiş Milletlere üye tüm Devletlere ve bu
    Sözleşmeyi imzalayan veya katılan bütün Devletlere aşağıdaki hususları bildirecektir:
    a) 25 ve 26. maddeler gereğince yapılan imzalama, onaylama ve katılmalar;
    b) Sözleşmenin 27. maddesi gereğince yürürlüğe girdiği tarih ve 29. madde gereğince yapılan
    değişikliklerin yürürlük tarihleri;
    c) 31. maddeye göre yapılan fesihler.
    Madde 33
  77. İngilizce, Arapça, Çince, Fransızca ve Rusça esit derecede geçerli olan bu Sözleşme
    Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine tevdi olunacaktır.
  78. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri bu Sözleşmenin onaylı örneklerini tüm Devletlere
    gönderecektir.
    Beyan:
    Türkiye Cumhuriyet Hükümeti Sözleşmenin 21’inci madde 1’inci paragrafı uyarınca, bir Taraf
    Devletçe diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşmeye göre mükellefiyetlerini yerine getirmediği
    hususunda yapılacak şikayetleri kabul etmek ve incelemek için İşkencenin Önlenmesi
    Komitesinin yetkisini tanıdığını beyan eder.
    Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, sözleşmenin 22’nci madde 1’inci paragrafı uyarınca,
    ihlalinden mağdur olduğunu iddia eden, kendi yargısına tabi kişilerden gelen veya onlar adına
    yapılan şikayetleri kabul etmek ve incelemek için, İşkenceyi Önleme Komitesinin yetkisini
    tanıdığını beyan eder.
    İhtirazi Kayıt:
    Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, sözleşmenin 30’uncu madde 2’nci paragrafı uyarınca aynı
    maddenin 1’inci paragrafı ile kendisini bağlı addetmediğini beyan eder.)